वजन कमी करण्यासाठी अनेकजण जेवण स्कीप करण्याचा मार्ग निवडतात, पण हा उपाय उलट परिणाम देऊ शकतो. जेवण वगळल्यामुळे शरीर ‘स्टार्व्हेशन मोड’मध्ये जाऊन मेटाबॉलिजम मंदावतो आणि शरीर ऊर्जा साठवू लागते. यामुळे पुढच्या जेवणात जास्त खाणे, वजन वाढणे आणि स्नायूंचे नुकसान होण्याची शक्यता वाढते. तसेच हार्मोनल असंतुलन, ॲसिडिटी आणि पोषक तत्वांची कमतरता यांसारख्या समस्या निर्माण होतात. वजन कमी करण्यासाठी संतुलित आहार, योग्य वेळेवर जेवण आणि नियमित व्यायाम अधिक प्रभावी आणि सुरक्षित उपाय आहेत.
चयापचय क्रिया मंदावणे (Slow Metabolism)
नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनवर प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसार, जेवण वगळल्याचा सर्वात मोठा फटका तुमच्या मेटाबॉलिजमवर बसतो.
- प्रक्रिया : शरीर ऊर्जा वाचवण्यासाठी कॅलरीज जाळण्याची गती कमी करते. यामुळे तुम्ही जेव्हा पुन्हा जेवता, तेव्हा शरीर त्या अन्नाचे ऊर्जेत रूपांतर करण्याऐवजी त्याचे ‘फॅट’मध्ये रूपांतर करून साठवून ठेवते.
- परिणाम : यामुळे ‘यो-यो इफेक्ट’ (Yo-Yo Effect) होतो, जिथे उपवास सोडल्यावर वजन पूर्वीपेक्षा वेगाने वाढते.
रात्रीचे जेवण स्कीप करण्याचे परिणाम (Effects of Skipping Dinner)
रात्रीचे जेवण न केल्यास शरीराच्या नैसर्गिक चक्रावर (Circadian Rhythm) परिणाम होतो:
- झोपेचा अभाव : रिकाम्या पोटी झोपल्याने रक्तातील साखरेची पातळी कमी होते (Hypoglycemia), ज्यामुळे शांत झोप लागत नाही आणि डोकेदुखी जाणवते.
- स्नायूंचे नुकसान : एमडीपीआयच्या रिपोर्टनुसार, रात्री शरीर स्वतःची दुरुस्ती करत असते. अन्न न मिळाल्यास शरीर ऊर्जेसाठी स्नायूंमधील प्रथिनांचा वापर करते, ज्यामुळे स्नायू कमकुवत होतात.
हार्मोनल असंतुलन आणि भूक (Hormonal Imbalance)
क्लिनिकल न्युट्रीशियन आणि मेटाबॉलिक केअरच्या रिपोर्टनुसार, जेवण वगळल्याने भुकेवर नियंत्रण ठेवणारे हार्मोन्स बिघडतात.
- घ्रेलिन आणि लेप्टिन : शरीरात ‘घ्रेलिन’ (भूक वाढवणारे हार्मोन) वाढते आणि ‘लेप्टिन’ (पोट भरल्याची जाणीव करून देणारे हार्मोन) कमी होते.
- परिणाम : यामुळे तुम्हाला सतत गोड किंवा हाय-कॅलरी पदार्थ खाण्याची तीव्र इच्छा (Cravings) होते, जी वेट लॉसच्या प्रवासात अडथळा ठरते.
पचनसंस्थेचे आजार आणि ॲसिडिटी
पोट दीर्घकाळ रिकामे राहिल्याने पोटातील ॲसिडचा परिणाम पोटाच्या अस्तरावर होतो.
- लक्षणे : गॅस, तीव्र ॲसिडिटी, छातीत जळजळ आणि बद्धकोष्ठता (Constipation) यांसारख्या समस्या उद्भवतात.
- पोषक तत्वांची कमतरता : जेवण वगळल्यामुळे व्हिटॅमिन B12, लोह आणि कॅल्शियमची कमतरता निर्माण होऊन केस गळणे आणि थकवा येणे सुरू होते.
जेवण वगळण्यापेक्षा ‘हे’ पर्याय निवडा (Healthy Alternatives)
वजन कमी करण्यासाठी जेवण बंद करू नका, तर ते ‘बदला’:
- पोर्शन कंट्रोल : जेवण पूर्ण बंद करण्याऐवजी निम्मी चपाती कमी करा आणि त्याऐवजी सॅलड किंवा प्रथिनांचे (डाळ, पनीर, सूप, भाजी) प्रमाण वाढवा.
- इंटरमिटेंट फास्टिंग (Intermittent Fasting) : जेवण वगळण्यापेक्षा १६:८ या पद्धतीचा अवलंब करा, जिथे तुम्ही ८ तासांच्या चौकटीत जेवता आणि १६ तास उपवास करता. हे विज्ञानाने सिद्ध केलेले वेटलॉस तंत्र आहे.
- हलके रात्रीचे जेवण : रात्री जड जेवण्याऐवजी सूप, मूग डाळीची खिचडी किंवा उकडलेल्या भाज्या खा.
फक्त जेवण वगळून वजन कमी करणे हा आरोग्यासाठी घातक शॉर्टकट आहे. शाश्वत वजन कमी करण्यासाठी संतुलित आहार आणि किमान ३० मिनिटांची शारीरिक हालचाल अनिवार्य आहे. जेवण वगळल्याने तुम्ही वजन नाही, तर तुमचे आरोग्य गमावू शकता.
आम्ही या लेखाचे पुनरावलोकन कसे केले
आमची टीम आरोग्य आणि वेलनेसविषयी सतत नवे व उपयुक्त लेख तयार करते. प्रत्येक लेख वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने लिहिला जातो, त्यामुळे दिलेली माहिती विश्वासार्ह आणि अचूक असते.
- नवीन आवृत्ती
- May 25, 2026, 01:16 PMMedically Reviewed byBhakti Samant
- May 25, 2026, 01:16 PMWritten byप्रतीक्षा सुनील मोरेमहाराष्ट्रटाइम्स.कॉम
