कूलरमुळे खोलीत दमटपणा वाढतो कारण evaporative cooling प्रक्रियेत हवेत ओलावा मिसळला जातो आणि तो बाहेर न गेल्यास आत साचतो. यामुळे लादी चिकट वाटणे, कपडे ओलसर होणे अशी समस्या निर्माण होते.मीठ ठेवणे हा एक स्वस्त आणि सहाय्यक उपाय आहे, कारण ते हवेतली आर्द्रता काही प्रमाणात शोषते, पण तो पूर्ण समाधान नाही. योग्य वायुवीजन, फॅनचा वापर आणि मर्यादित पाणी वापर हे अधिक प्रभावी उपाय आहेत.

कूलरमुळे दमटपणा वाढण्याचे मुख्य कारण म्हणजे त्याची कार्यपद्धती. evaporative cooling मध्ये पाणी सतत पॅड्सवर फिरते आणि हवा थंड केली जाते. या प्रक्रियेत हवेत ओलावा वाढतो. जर खोली बंद असेल, हवा बाहेर जाण्याची व्यवस्था नसेल किंवा आधीच वातावरण दमट असेल, तर ही आर्द्रता साचून राहते. त्यामुळे लादी ओलसर वाटते, बेडशीट थोडे दमट होतात आणि खोलीत जडपणा जाणवतो. अशा वेळी मीठ ठेवणे हा एक “supporting home hack” म्हणून उपयोगी ठरतो. मात्र हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की मीठ हा पूर्ण उपाय नाही. तो फक्त मर्यादित प्रमाणात आर्द्रता शोषतो. मोठ्या खोलीत किंवा जास्त दमट हवामानात त्याचा परिणाम फारसा दिसत नाही. काही वेळा काही तासांतच मीठ ओलसर होऊन बदलावे लागते. लादी चिकट होण्यामागे फक्त आर्द्रता नाही तर इतर कारणेही असू शकतात. उदाहरणार्थ, कूलरमधून पडणारे सूक्ष्म पाण्याचे थेंब, टाइल्सवर साबण किंवा क्लिनिंग एजंटचे अवशेष, किंवा योग्य वायुवीजनाचा अभाव यामुळेही पृष्ठभाग चिकट वाटू शकतो. त्यामुळे फक्त एकाच उपायावर अवलंबून न राहता संपूर्ण वातावरण समजून घेणे गरजेचे असते. (फोटो सौजन्य :- @iStock)
लादी चिकट होण्याची कारणे
लादी चिकट होण्यामागे फक्त आर्द्रता नाही, तर काही इतर कारणेही जबाबदार असतात. खोलीत हवा योग्य प्रकारे फिरत नसेल तर ओलावा एकाच ठिकाणी साचतो आणि त्यामुळे टाइल्सवर चिकटपणा जाणवू लागतो. कूलरचा जास्त पाण्याचा वापर केल्यास हवेत अतिरिक्त ओलावा निर्माण होतो, जो लादीवर बसून तिला ओलसर आणि चिकट बनवतो. याशिवाय टाइल्सवर साबण किंवा डिटर्जंटचे अवशेष राहिल्यासही पृष्ठभाग चिकट वाटू शकतो. अनेकदा साफसफाई केल्यानंतर लादी नीट कोरडी न केल्यासही ही समस्या निर्माण होते. त्यामुळे फक्त कूलरमुळेच नाही, तर घरातील स्वच्छता आणि हवामान यांचा एकत्रित परिणामही यामागे असतो. म्हणूनच फक्त मीठ ठेवून समस्या पूर्णपणे सुटत नाही, मात्र तो एक सहाय्यक उपाय म्हणून उपयोगी ठरू शकतो
कूलर असलेल्या खोलीत नमी (आर्द्रता) का वाढते?
कूलर पाण्याच्या मदतीने हवा थंड करतो. या प्रक्रियेला evaporative cooling म्हणतात, ज्यामध्ये पाणी सतत पॅड्सवर फिरवले जाते आणि त्यातून जाणारी हवा थंड होते. पण याच वेळी त्या हवेत पाण्याची वाफ मिसळते, त्यामुळे खोलीतील आर्द्रता वाढते. जर खोली बंद असेल आणि योग्य वायुवीजन (ventilation) नसेल, तर ही नमी बाहेर न जाता आतच साचून राहते. त्यामुळे हळूहळू खोलीत ओलसरपणा वाढतो आणि भिंती,लादी तसेच वस्तूंमध्ये सीलनसारखी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. काही वेळा यामुळे खोलीत हलकी दुर्गंधीही येऊ लागते. अनेक लोकांना कूलर चालू असताना चादर, उशी किंवा कपड्यांमध्ये हलकी ओलसरता जाणवते. याचे कारण म्हणजे हवेत वाढलेली आर्द्रता वस्तूंमध्ये शोषली जाते. त्यामुळे खोलीत “चिकटपणा” किंवा जड वातावरण जाणवू लागते.
ओलावा कमी करण्यास मदत
प्रत्येक उपायाला जशा काही मर्यादा असतात, तशाच या उपायालाही काही स्पष्ट तोटे आणि मर्यादा आहेत. मोठ्या खोलीत मीठाचा परिणाम खूपच कमी जाणवतो, कारण तिथे हवेतली आर्द्रता जास्त प्रमाणात असते आणि एकटं मीठ ती पूर्णपणे शोषू शकत नाही. तसेच मीठ लवकर ओलसर होऊन त्याची कार्यक्षमता कमी होते, त्यामुळे ते वारंवार बदलावे लागते. हा उपाय दीर्घकालीन समाधान देत नाही, कारण तो फक्त तात्पुरता ओलावा कमी करण्यास मदत करतो. खूप दमट हवामानात तर याचा प्रभाव आणखीनच कमी पडतो. त्यामुळे याला पूर्ण उपाय न मानता फक्त एक “सपोर्टिंग ट्रिक” म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरते.
कूलरमुळे खोलीत दमटपणा
जर कूलरमुळे खोलीत दमटपणा खूप वाढत असेल, तर काही अधिक प्रभावी उपाय अवलंबणे गरजेचे ठरते. खोलीत योग्य वायुवीजन ठेवणे, म्हणजे खिडकी थोडी अर्धी उघडी ठेवणे, यामुळे आतली दमट हवा बाहेर निघून जाते आणि ताज्या हवेचा प्रवाह सुरू राहतो. कूलरमध्ये पाण्याचा वापर नियंत्रित प्रमाणात केल्यासही हवेत अतिरिक्त ओलावा निर्माण होण्याचे प्रमाण कमी होते.फॅनसोबत कूलरचा वापर केल्यास हवा सतत फिरती राहते, ज्यामुळे एका ठिकाणी ओलावा साचत नाही आणि वातावरण तुलनेने हलके वाटते. काही लोक सिलिका जेल किंवा डिह्युमिडिफायर पिशव्या वापरतात, ज्यामुळे हवेतली अतिरिक्त आर्द्रता शोषली जाते आणि खोली कोरडी राहण्यास मदत होते.
मीठ खरंच काम करतं का?
मीठ काही प्रमाणात काम करते, पण त्याचा परिणाम मर्यादित असतो. मीठ हे hygroscopic पदार्थ आहे, म्हणजे ते हवेतून ओलावा शोषून घेण्याची क्षमता ठेवते. त्यामुळे खोलीतील आर्द्रता थोडी कमी होऊ शकते आणि वातावरण तुलनेने कोरडे वाटू शकते. यामुळे लादीवरील चिकटपणा काही प्रमाणात कमी जाणवू शकतो जास्त दमट वातावरणात मीठ लवकर ओलसर होते आणि त्याची क्षमता कमी होते, त्यामुळे वारंवार बदल करावा लागतो.
