World Heart Day 2026 : “मला काही त्रास नाही, मग तपासणी कशाला?” असा विचार अनेक जण करतात. कामाची धावपळ, वेळेचा अभाव किंवा आपण पूर्णपणे निरोगी असल्याचा विश्वास यामुळे नियमित आरोग्य तपासणी पुढे ढकलली जाते. कधी एक वर्ष जातं, मग दुसरं आणि लक्षात येईपर्यंत तीन वर्षे तपासणी झालेलीच नसते. पण, हृदयाच्या (Heart) बाबतीत एक गोष्ट लक्षात ठेवणं महत्त्वाचं आहे. हृदयविकार नेहमी लक्षणं देऊनच सुरू होतो असं नाही. उच्च रक्तदाब, वाढलेलं कोलेस्टेरॉल आणि रक्तातील साखर वाढण्यासारख्या अनेक समस्या सुरुवातीला कोणतीही ठळक लक्षणं न देता शरीरात सुरू राहू शकतात.
“मला काही त्रास नाही” म्हणजे हृदय सुरक्षित आहे का?
नेहमीच नाही. उच्च रक्तदाबाला अनेकदा ‘मूक’ समस्या म्हटलं जातं, कारण रक्तदाब वाढलेला असूनही अनेकांना त्याची जाणीव होत नाही. त्याचप्रमाणे कोलेस्टेरॉल वाढलेलं असतानाही कोणतंही दुखणं किंवा अस्वस्थता जाणवेलच असं नाही. मात्र, दीर्घकाळ वाढलेला रक्तदाब आणि रक्तातील अतिरिक्त कोलेस्टेरॉल हृदय आणि रक्तवाहिन्यांवर परिणाम करू शकतात. रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींमध्ये चरबीजन्य थर साचण्याची प्रक्रिया हळूहळू वाढू शकते आणि पुढे हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो. म्हणूनच लक्षणं दिसण्याची वाट पाहण्यापेक्षा जोखमीचे घटक आधीच ओळखणं अधिक महत्त्वाचं आहे.
तीन वर्षांत काय बदललं असेल?
वय वाढत असताना शरीरात अनेक बदल होत असतात. वजन वाढणं, शारीरिक हालचाल कमी होणं, कामाचा ताण, झोपेच्या वेळेत बदल, आहारातील बदल किंवा मधुमेहाची सुरुवात यापैकी काही गोष्टी हळूहळू घडू शकतात. विशेषतः रक्तातील साखर वाढण्यापूर्वी काही काळ ‘पूर्वमधुमेह’ाची अवस्था असू शकते. यावेळीही अनेकांना कोणतीही स्पष्ट लक्षणं नसतात. मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि असामान्य कोलेस्टेरॉल हे एकत्र आले तर हृदयाच्या आरोग्यावरचा धोका आणखी वाढू शकतो.
म्हणूनच तीन वर्षे तपासणी झाली नसेल तर घाबरण्याचं कारण नाही; पण आता ती पुढे ढकलण्याचं कारणही नाही.
हृदयासाठी कोणत्या तपासण्या महत्त्वाच्या?
नियमित आरोग्य तपासणी म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीने अनेक महागड्या तपासण्या करून घेणं नव्हे. व्यक्तीचं वय, कौटुंबिक इतिहास, जीवनशैली आणि आधीपासून असलेल्या आजारांनुसार डॉक्टर आवश्यक तपासण्या सुचवतात.
सुरुवातीला काही मूलभूत गोष्टींकडे लक्ष देता येतं…
रक्तदाब : वाढलेला रक्तदाब अनेकदा कोणतीही लक्षणं देत नाही. त्यामुळे त्याची नियमित तपासणी महत्त्वाची आहे.
कोलेस्टेरॉल : विशेषतः ‘वाईट’ कोलेस्टेरॉल म्हणजे एलडीएल वाढल्यास रक्तवाहिन्यांमध्ये चरबीचे थर साचण्याचा धोका वाढतो.
रक्तातील साखर : वाढलेली रक्तातील साखर आणि मधुमेहाचा हृदयविकाराशी जवळचा संबंध आहे. त्यामुळे योग्य वेळी तपासणी करणं महत्त्वाचं ठरतं.
वजन आणि कंबरेचा घेर : वाढलेलं वजन आणि पोटाभोवतीची अतिरिक्त चरबी हृदयाशी संबंधित जोखमीच्या घटकांशी जोडलेली आहे.
गरजेनुसार डॉक्टर मूत्रपिंडाचे कार्य, इतर रक्त तपासण्या किंवा हृदयाशी संबंधित पुढील तपासण्यांचाही सल्ला देऊ शकतात.
तपासणीचा अहवाल आला तर प्रत्येक गोष्ट गंभीर असते का?
नाही. एखाद्या तपासणीत रक्तदाब, कोलेस्टेरॉल किंवा रक्तातील साखर अपेक्षेपेक्षा जास्त आढळली, याचा अर्थ लगेच हृदयविकार झाला आहे असा होत नाही. उलट, जोखीम लवकर समोर येणं ही सुधारणा करण्याची संधी असते. आहारात बदल, नियमित शारीरिक हालचाल, वजन नियंत्रण, धूम्रपान टाळणं, पुरेशी झोप आणि गरज असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधोपचार यामुळे अनेक जोखमीचे घटक नियंत्रणात आणता येतात.
तीन वर्षांची ‘गॅप’ आता भरून काढा
तीन वर्षे आरोग्य तपासणी केली नसेल तर मागील काळाबद्दल चिंता करण्यापेक्षा आजपासून सुरुवात करणं महत्त्वाचं आहे. विशेषतः कुटुंबात कमी वयात हृदयविकाराचा इतिहास असेल, मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब असेल, धूम्रपानाची सवय असेल, वजन वाढलेलं असेल किंवा शारीरिक हालचाल कमी असेल तर डॉक्टरांशी नियमित तपासणीबाबत चर्चा करणं अधिक महत्त्वाचं ठरतं.
World Heart Day निमित्त हृदयासाठी एक साधा प्रश्न स्वतःला विचारा — “माझ्या हृदयाची शेवटची तपासणी मी कधी केली होती?” उत्तर तीन वर्षांपूर्वीचं असेल, तर ही भीतीची घंटा नाही; पण पुन्हा एकदा स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष देण्याची योग्य वेळ नक्कीच आहे.
– डॉ. आशिष खनिजो, कार्डिअँक सर्जन, मणिपाल हॉस्पिटल, खराडी.
Check out below Health Tools-
Calculate Your Body Mass Index ( BMI )
Calculate The Age Through Age Calculator
