गाझा युद्ध, इस्रायलचे लष्करी हल्ले आणि अलीकडील इराण-इस्रायल संघर्षानंतर इराणच्या तथाकथित ‘अॅक्सिस ऑफ रेझिस्टन्स’ (प्रतिरोधाची धुरी) या प्रादेशिक नेटवर्कची ताकद कमी झाल्याची चर्चा सुरू होती. मात्र खामेनेई यांच्या अंत्यसंस्कारात या तिन्ही गटांचे प्रतिनिधी एकत्र दिसल्याने इराणने वेगळाच संदेश देण्याचा प्रयत्न केल्याचे निरीक्षकांचे मत आहे.
इराणच्या सरकारी माध्यमांच्या वृत्तानुसार शनिवारी झालेल्या अंत्यसंस्कार सोहळ्यात तेहरानशी जवळचे संबंध असलेल्या विविध संघटनांचे प्रतिनिधी सहभागी झाले होते. या प्रतिनिधींनी इराणचे परराष्ट्रमंत्री अब्बास अराघची यांचीही भेट घेतली.
अनेक वर्षांपासून इराणकडून पॅलेस्टिनी संघटना हमास, लेबनानमधील हिजबुल्लाह आणि येमेनमधील हूती बंडखोरांना राजकीय, आर्थिक आणि लष्करी पाठबळ दिले जात असल्याचे मानले जाते. अमेरिका आणि अनेक पाश्चिमात्य देशांनी या संघटनांना दहशतवादी संघटना म्हणून घोषित केले आहे.
इराणने या सर्व सहयोगी गटांना एकत्रितपणे ‘अॅक्सिस ऑफ रेझिस्टन्स’ असे नाव दिले असून, या नेटवर्कमध्ये इराकमधील काही सशस्त्र गटांचाही समावेश असल्याचे मानले जाते.
लेबनीज माध्यमांच्या माहितीनुसार हिजबुल्लाहच्या शिष्टमंडळाचे नेतृत्व संघटनेचे वरिष्ठ नेते आणि माजी मंत्री मोहम्मद फनीश यांनी केले. या शिष्टमंडळात संघटनेतील अधिकारी तसेच संघर्षात मृत्यू झालेल्या आणि जखमी झालेल्या सदस्यांच्या कुटुंबीयांचाही समावेश होता.
हमासने प्रसिद्ध केलेल्या निवेदनानुसार त्यांच्या प्रतिनिधीमंडळाचे नेतृत्व राजकीय ब्युरोचे प्रमुख मोहम्मद दरविश यांनी केले. त्यांच्यासोबत ब्युरोचे सदस्य बासेम नईम आणि इतर वरिष्ठ नेतेही उपस्थित होते. याशिवाय पॅलेस्टिनी संघटना इस्लामिक जिहादचे नेते झियाद अल-नखाला आणि हूती चळवळीचे वरिष्ठ नेते जैफ अल्लाह अल-शामी यांनीही या कार्यक्रमात सहभाग घेतला.
गेल्या काही वर्षांत इस्रायलने गाझामध्ये हमास, लेबनानमध्ये हिजबुल्लाह आणि येमेनमध्ये हूती नेटवर्कविरोधात सातत्याने लष्करी कारवाया केल्या आहेत. अलीकडील इराण-इस्रायल संघर्षादरम्यानही अमेरिका आणि इस्रायलने इराण समर्थित संघटनांना मोठा फटका बसल्याचा दावा केला होता.
मात्र खामेनेई यांच्या अंत्यसंस्कारातील या संघटनांच्या उपस्थितीमुळे इराणने आपल्या सहयोगी गटांचे राजकीय अस्तित्व आणि प्रादेशिक प्रभाव अद्याप कायम असल्याचा संदेश देण्याचा प्रयत्न केला आहे.
विश्लेषकांच्या मते हा सोहळा केवळ श्रद्धांजलीचा कार्यक्रम नव्हता. इराणने या माध्यमातून आपल्या प्रादेशिक मित्रपक्षांमध्ये अजूनही एकजूट असल्याचे दाखवण्याचा प्रयत्न केला. हमासच्या प्रतिनिधींच्या उपस्थितीतून गाझा युद्धानंतरही संघटनेची राजकीय रचना कार्यरत असल्याचा संदेश देण्यात आला. हिजबुल्लाहच्या सहभागातून लेबनानची आघाडी इस्रायलसाठी अद्याप आव्हान असल्याचे सूचित करण्यात आले.
तर हूती प्रतिनिधींच्या उपस्थितीने लाल समुद्रातील सागरी मार्गांवर इराणचा प्रभाव अजूनही कायम असल्याचे अधोरेखित करण्याचा प्रयत्न झाल्याचे मानले जाते. इराण-इस्रायल संघर्षादरम्यान हूतींनी लाल समुद्रातून जाणाऱ्या अनेक व्यापारी जहाजांवर हल्ले केल्याच्या घटनाही घडल्या होत्या.
तज्ज्ञांच्या मते या कार्यक्रमाद्वारे इराणने आपल्या सहयोगी संघटना केवळ लष्करी गट नसून व्यापक राजकीय आणि वैचारिक आघाडीचा भाग असल्याचे दाखवण्याचा प्रयत्न केला. अनेक वर्षांपासून इस्रायल आणि पाश्चिमात्य प्रभावाविरोधातील इराणच्या धोरणात या नेटवर्कची महत्त्वाची भूमिका राहिली आहे.
यामुळे खामेनेई यांच्या अंत्यसंस्काराला केवळ निरोप समारंभ म्हणून न पाहता, पश्चिम आशियातील बदलत्या भू-राजकीय परिस्थितीत इराणने केलेले शक्तिप्रदर्शन म्हणूनही पाहिले जात आहे. या कार्यक्रमातून इस्रायल आणि पाश्चिमात्य देशांना इराण समर्थित गटांचे अस्तित्व आणि प्रभाव पूर्णपणे संपलेला नसल्याचा संदेश देण्याचा प्रयत्न करण्यात आल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात सुरू आहे.
