ठाणे आणि मुंबई उपनगरांतील पहिली कोरोनरी एक्सायमर लेझर अँजिओप्लास्टी यशस्वी, रुग्णाला दिले जीवदान

ठाणे : मालाड येथील 52 वर्षीय धिवाजी धुरत यांचे आयुष्य हळूहळू मर्यादित होत चालले होते. काही अंतर चालणे, जिना चढणे किंवा किराण्याच्या पिशव्या उचलणे यांसारखी साधी कामे करतानाही त्यांना छातीत दुखणे आणि श्वास लागण्याचा त्रास होऊ लागला होता. 15 वर्षांपूर्वी त्यांच्यावर हृदयाची अँजिओप्लास्टी झाली असल्याने पुन्हा हृदयाशी संबंधित गंभीर समस्या निर्माण झाली असावी, अशी त्यांना भीती वाटत होती.,काही आठवड्यांत हा त्रास वाढू लागल्याने त्यांनी वैद्यकीय सल्ला घेतला. तपासणीत डॉक्टरांना धक्कादायक बाब समोर आली. 15 वर्षांपूर्वी हृदयाच्या रक्तवाहिनीत बसवण्यात आलेला स्टेंट पुन्हा मोठ्या प्रमाणात अरुंद झाला होता. या स्थितीला इन-स्टेंट रिस्टेनोसिस असे म्हणतात. याशिवाय हृदयाच्या इतर दोन रक्तवाहिन्यांमध्येही गंभीर अडथळे आढळून आले.

अशा रुग्णावर उपचार करणे अत्यंत आव्हानात्मक होते.

सुरुवातीला पारंपरिक अँजिओप्लास्टी करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. मात्र, रक्तवाहिनीतील अडथळा इतका कठीण आणि दाट होता की, नियमित बलून आणि कॅथेटरच्या मदतीने तो दूर करणे शक्य झाले नाही. पारंपरिक उपचारपद्धतीने अपेक्षित यश मिळण्याची शक्यता अत्यंत कमी होती. या परिस्थितीत किम्स हॉस्पिटल्स, ठाणे येथील कार्डियाक सायन्सेस विभागातील तज्ज्ञांनी ठाणे आणि मुंबई उपनगरांतील पहिली कोरोनरी एक्सायमर लेझर अँजिओप्लास्टी करण्याचा निर्णय घेतला. या अत्याधुनिक प्रक्रियेमध्ये अल्ट्राव्हायोलेट लेझरच्या साहाय्याने रक्तवाहिनीतील व्रणयुक्त ऊतक (स्कार टिश्यू), कठीण प्लाक आणि जुन्या रक्ताच्या गाठी (ऑर्गनाइज्ड थ्रोम्बस) सूक्ष्म पातळीवर नष्ट करून त्यानंतर अँजिओप्लास्टी पूर्ण केली जाते.

ही ऐतिहासिक शस्त्रक्रिया डॉ. बी. सी. कलमठ, संचालक व प्रमुख, कार्डियाक सायन्सेस विभाग, किम्स हॉस्पिटल्स, ठाणे यांनी यशस्वीरीत्या पार पाडली. या प्रक्रियेद्वारे पूर्वीच्या स्टेंटमधील अडथळा दूर करून रक्तप्रवाह पूर्ववत करण्यात आला. त्याचबरोबर हृदयातील इतर दोन गंभीर अडथळ्यांवरही त्याच वेळी यशस्वी उपचार करण्यात आले. शस्त्रक्रियेनंतर काही तासांतच श्री. धुरत यांची प्रकृती स्थिर झाली आणि अवघ्या दुसऱ्याच दिवशी त्यांना रुग्णालयातून घरी सोडण्यात आले. केवळ २४ तासांपूर्वी अशी जलद प्रकृती सुधारणा होईल, याची कल्पनाही करणे कठीण होते.

या प्रकरणाविषयी बोलताना डॉ. बी. सी. कलमठ म्हणाले, “श्री. धुरत यांचे प्रकरण हे इंटरव्हेन्शनल कार्डिओलॉजीमधील अत्यंत आव्हानात्मक प्रकरणांपैकी एक होते. १५ वर्षांपूर्वी बसविण्यात आलेल्या स्टेंटमध्ये गंभीर इन-स्टेंट रिस्टेनोसिस निर्माण झाला होता आणि पारंपरिक बलूनद्वारे तो उपचारासाठी योग्य बनविणे शक्य होत नव्हते. कोरोनरी एक्सायमर लेझर अँजिओप्लास्टीमुळे आम्हाला व्रणयुक्त ऊतक अचूकपणे दूर करता आले, रक्तवाहिनी पूर्ववत करता आली आणि संपूर्ण प्रक्रिया सुरक्षितरीत्या पूर्ण करता आली. याच प्रक्रियेदरम्यान इतर दोन गंभीर अडथळ्यांवरही यशस्वी उपचार करण्यात आले. रुग्ण दुसऱ्याच दिवशी पूर्णपणे स्थिर अवस्थेत घरी परतला, ही आमच्या संपूर्ण टीमसाठी अत्यंत समाधानाची बाब आहे.”

पारंपरिक अँजिओप्लास्टीमध्ये रक्तवाहिनी रुंद करण्यासाठी मुख्यतः बलून आणि स्टेंटचा वापर केला जातो. मात्र, कोरोनरी एक्सायमर लेझर अँजिओप्लास्टी ही अत्यंत गुंतागुंतीच्या कोरोनरी रक्तवाहिन्यांतील अडथळ्यांसाठी विकसित करण्यात आलेली आधुनिक उपचारपद्धती आहे. विशेषतः गंभीर इन-स्टेंट रिस्टेनोसिस, मोठ्या प्रमाणात कॅल्शियम साचलेल्या रक्तवाहिन्या आणि जुन्या रक्तगाठीमुळे झालेल्या अडथळ्यांमध्ये ही पद्धत अत्यंत प्रभावी ठरते. लेझरमधून नियंत्रित अल्ट्राव्हायोलेट किरण सोडले जातात, जे कठीण ऊतकांचे सूक्ष्म कणांमध्ये विघटन करून उपचार अधिक सुरक्षित आणि प्रभावी बनवतात.

रुग्णांसाठी ही पद्धत अनेकदा अत्यंत गुंतागुंतीच्या उपचारांऐवजी यशस्वी परिणाम मिळवून देणारी ठरू शकते.

या यशाचे महत्त्व अधोरेखित करताना डॉ. कलमठ पुढे म्हणाले, “ठाणे आणि मुंबई उपनगरांमध्ये प्रथमच कोरोनरी एक्सायमर लेझर अँजिओप्लास्टीची सुविधा उपलब्ध होणे हे जटिल कोरोनरी धमनी विकार असलेल्या रुग्णांसाठी मोठे पाऊल आहे. आतापर्यंत या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानासाठी अनेक रुग्णांना इतर मोठ्या केंद्रांमध्ये जावे लागत होते. आता ही सुविधा स्थानिक पातळीवर उपलब्ध झाल्याने उपचारांतील विलंब टाळता येईल आणि अत्याधुनिक हृदय उपचार अधिकाधिक रुग्णांपर्यंत पोहोचतील.”

किम्स हॉस्पिटल्सचे प्रादेशिक संचालक सौरभ गुप्ता म्हणाले, “किम्स हॉस्पिटल्समध्ये आम्ही अत्याधुनिक वैद्यकीय तंत्रज्ञान समाजाच्या अधिक जवळ आणण्यास कटिबद्ध आहोत. ठाणे आणि मुंबई उपनगरांतील पहिली कोरोनरी एक्सायमर लेझर अँजिओप्लास्टी यशस्वीपणे पार पाडणे हे आमच्या वैद्यकीय उत्कृष्टता, नावीन्यपूर्ण उपचारपद्धती आणि जागतिक दर्जाची हृदयसेवा स्थानिक पातळीवर उपलब्ध करून देण्याच्या वचनबद्धतेचे प्रतीक आहे.”

भारतात कोरोनरी धमनी विकार हा मृत्यूच्या प्रमुख कारणांपैकी एक आहे. बहुतांश रुग्णांमध्ये पारंपरिक अँजिओप्लास्टी प्रभावी ठरत असली, तरी जुने स्टेंट पुन्हा बंद होणे यांसारख्या गुंतागुंतीच्या परिस्थितीत अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाची आवश्यकता भासते. तज्ज्ञांच्या मते, पूर्वी अँजिओप्लास्टी झालेल्या रुग्णांनी अनेक वर्षांनंतरही छातीत दुखणे, श्वास लागणे किंवा व्यायाम करण्याची क्षमता कमी होणे यांसारख्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये. वेळेवर तपासणी केल्यास रक्तवाहिनीतील पुनःअडथळा हृदयविकाराचा झटका येण्यापूर्वीच ओळखून त्यावर उपचार करता येतात.

ठाणे आणि मुंबई उपनगरांतील पहिली कोरोनरी एक्सायमर लेझर अँजिओप्लास्टी यशस्वीरीत्या पूर्ण झाल्याने केवळ एका रुग्णाला नवजीवन मिळाले नाही, तर ठाणे आणि मुंबई उपनगरांतील हृदयरोग उपचार क्षेत्रातही एक महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठला गेला आहे. यामुळे या भागातील हजारो रुग्णांना जटिल कोरोनरी अडथळ्यांवरील अत्याधुनिक उपचार आता घराजवळच उपलब्ध होणार आहेत.