मध्य पूर्वेतील वाद काही थांबण्याची चिन्ह नसून हा संघर्ष अधिक तीव्र झालाय. अमेरिका आणि इराण दोघांकडूनही हल्ल्यांचे सत्र सुरूच आहे. ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’ (Strait of Hormuz) मधील जहाजांवर पुन्हा क्षेपणास्त्रं डागली जात आहेत. अशा परिस्थितीत, कच्च्या तेलाच्या किमतींनी पुन्हा एकदा चिंता वाढली असून त्याचे दर वाऱ्याच्या वेगाने वाढत आहेत. सोमवारी 80 डॉलर्सच्या आसपास व्यवहार झाल्यानंतर, मंगळवारी कच्च्या तेलाच्या किमतीने मोठी उसळण घेत प्रति बॅरल 84 डॉलर्सचा टप्पा गाठला. तेलाच्या किमतींमधील वाढीमुळे जागतिक महागाईचा धोका निर्माण झाला आहे. तसेच, पश्चिम आशियातील नव्याने उफाळून आलेला संघर्ष पूर्वीपेक्षा अधिक काळ रेंगाळत राहील का आणि यावेळी कच्च्या तेलाचे भाव 120 डॉलर्सची पातळी ओलांडतील का, असे प्रश्नही उपस्थित होत आहेत. असे घडल्यास, जगाला पुन्हा एकदा तेल आणि वायूच्या संकटाचा सामना करावा लागू शकतो. त्यामुळे जनसामान्यांचं टेन्श वाढण्याची चिन्हे आहेत.
कच्च्या तेलाच्या किमती पेटल्या
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील सध्याच्या तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती पुन्हा एकदा वधारल्या आहेत. मंगळवारी ‘ब्रेंट क्रूड’पासून ते ‘मुर्बान क्रूड’पर्यंतच्या सर्व प्रकारच्या कच्च्या तेलाच्या दरांमध्ये मोठी वाढ दिसून आली. ‘ब्रेंट क्रूड’चा व्यापार प्रति बॅरल 84.44 डॉलर्सवर सुरू होता, तर ‘डब्ल्यूटीआय’ (WTI) क्रूडच्या किमती वाढून प्रति बॅरल 80 डॉलर्सवर पोहोचल्या. याव्यतिरिक्त, ‘मुर्बान क्रूड’ची किंमतही वाढून 79.34 डॉलर्सवर पोहोचली.
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष सुरू झाल्यापासून संपूर्ण जगाच्या नजरा ‘होर्मुझच्या सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) वर खिळल्या आहेत. कारण इंधन वाहतुकीसाठी हा एक अत्यंत महत्त्वाचा केंद्रबिंदू बनला असून, तेथील तणाव आता शिगेला पोहोचला आहे. विशेष म्हणजे, हा सागरी मार्ग जगाच्या एकूण तेल आणि वायूच्या गरजांपैकी सुमारे 20 टक्के पुरवठा करतो; त्यामुळे येथे निर्माण झालेला अगदी किरकोळ व्यत्ययही, तेल आयातीवर अवलंबून असलेल्या देशांसाठी डोकेदुखी ठरू शकतो.
इराण, ओमान आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) यांच्या दरम्यान असलेली होर्मुझची सामुद्रधुनी, हा एक अत्यंत महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे. सुमारे 33 किलोमीटर रुंदीच्या या मार्गावरून जगातील एकूण कच्च्या तेलापैकी एक-पंचमांश तेलाची वाहतूक होते. हा मार्ग बंद झाल्याचा परिणाम यापूर्वी दिसून आला होता. मध्य पूर्वेत 100 दिवसांहून अधिक काळ चाललेल्या संघर्षामुळे पाकिस्तान, बांगलादेश आणि ब्रिटनपासून ते भारतापर्यंतच्या विविध प्रदेशांमध्ये तेल आणि वायूचे संकट निर्माण झाले होते. इंधन टंचाईमुळे लोकांना मोठा त्रास सहन करावाव लागला, तसेच दरवाढीमुळे त्यांच्या खिशालाही मोठा फटका बसला होता.
त्यावेळी परिस्थिती अशा टप्प्यावर पोहोचली होती की कच्च्या तेलाचे भाव प्रति बॅरल 120 डॉलर्सपर्यंत वधारले होते; तेलाच्या वाढलेल्या किमतींमुळे विविध देशांमध्ये पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात मोठी वाढ झाली, तर सामान्य जनतेला एलपीजीचा (LPG) तुटवडा आणि वाढत्या किमतींचा सामना करावा लागला.
आता पुन्हा कच्च तेल पार करणार 120 डॉलर्सचा टप्पा ?
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष आता पुन्हा तीव्र होताना दिसत असून तेलाच्या किमती पुन्हा एकदा 120 डॉलर्सची पातळी ओलांडणार का, याबद्दल जगभरात चिंता वाढत आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प इराणशी समझोता करण्यास इच्छुक असल्याचं चित्र सध्या तरी दिसत नाही, यामुळेच ही भीती वाढली आहे. इराणशी चर्चा करणे म्हणजे केवळ वेळेचा अपव्यय असल्याचे विधान ट्रम्प यांनी नुकतं केलं होतं. त्यामुळेच चिंतेचे ढग घोंगावू लागले आहेत.
जर होर्मुझच्या सामुद्रधुनीव्यतिरिक्त, ट्रम्प यांनी इराणच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा मानल्या जाणाऱ्या ‘खार्ग बेटा’ला लक्ष्य केलं, तर मोठं तेल संकट ओढवू शकतं आणि कच्च्या तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होऊ शकते. ट्रम्प यांनी यापूर्वीच इराणच्या युरेनियम प्रकल्पांना लक्ष्य करण्याचे संकेत दिले होते. त्यामुळे जर हा संघर्ष अधिक तीव्र झाला, तर इराणचे तेल टर्मिनलही हल्ल्याच्या टप्प्यात येऊ शकतात. इराण आपल्या तेलाची बहुतांश निर्यात (सुमारे ९०%) खार्ग बेटावरूनच करतो.
कच्च्या तेलाच्या किमतीत होणारी मोठी वाढ आणि जागतिक पातळीवर तेल व वायूचे संकट पुन्हा उद्भवण्याची भीती ही काही निराधार नाही. किंबहुना, ‘स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ’वरून अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष अधिकच तीव्र झाला असून, या संघर्षाची झळ आखातातील प्रमुख तेल-उत्पादक देशांनाही बसताना दिसत आहे. त्यामुळे आता पुढे काय होतं, याकडे संपूर्ण जगाच लक्ष लागलं आहे.
