Garud Puran: जावई आपल्या सासू-सासऱ्यांचे अंत्यसंस्कार का करत नाहीत? वारस नसेल तर? गरुडपुराणातील कारण जाणून व्हाल थक्क…

Garud Puran: गरूड पुराण हे हिंदू धर्मातील 18 महापुराणांपैकी एक महत्त्वाचे पुराण आहे. या ग्रंथाचा संबंध गरूड आणि भगवान विष्णू यांच्याशी आहे. या पुराणात गरुड भगवान विष्णूंना विविध प्रश्न विचारतात आणि भगवान विष्णू त्यांची सविस्तर उत्तरे देतात. त्यामुळे या ग्रंथाला गरुड पुराण असे नाव मिळाले. अनेक ठिकाणी एखाद्या व्यक्तीच्या निधनानंतर गरुड पुराणाचे वाचन करण्याची परंपरा आहे. कारण या ग्रंथात आत्म्याचा मृत्यूनंतरचा प्रवास, कर्मफळ आणि अंत्यसंस्कारांचे महत्त्व यांचे वर्णन आहे.या गरुड पुराणात केवळ मृत्यू किंवा अंत्यसंस्कार यांचाच उल्लेख नाही, तर अनेक धार्मिक आणि आध्यात्मिक विषयांची माहिती दिली आहे. गरुड पुराणात अनेक हिंदू अंत्यसंस्कार परंपरांचा उल्लेख आहे. अशीच एक श्रद्धा जावई आणि त्याच्या सासू-सासऱ्यांच्या नात्याशी संबंधित आहे. यामागील कारणे जाणून घेऊया…

अंत्यसंस्कार करण्याचा अधिकार कोणाला? (Garud Puran)

हिंदू धर्मग्रंथांमध्ये अंत्यसंस्कारांशी संबंधित नियम आणि परंपरांचे वर्णन करण्यात आले आहे. अशीच आणखी एक परंपरा आहे की जावयाने आपल्या सासू-सासऱ्यांचे अंत्यसंस्कार करू नयेत किंवा त्यांची शवपेटी उचलू नये. या परंपरेचे वर्णन गरुड पुराणातही असल्याचे म्हटले जाते. गरुडपुराण आणि हिंदू धर्मशास्त्रांनुसार अंत्यसंस्कार करण्याचा पहिला अधिकार मृत व्यक्तीच्या पुत्राला मानला जातो. पुत्र नसल्यास नातू, भाऊ, पुतण्या किंवा इतर रक्तसंबंधातील जवळच्या नातेवाईकांना हा अधिकार दिला जातो. यामागे पितृऋण, गोत्र आणि वंशपरंपरेची संकल्पना महत्त्वाची मानली जाते. गरुडपुराणात जावयाला सासू-सासऱ्यांचे अंत्यसंस्कार करण्यास स्पष्ट मनाई केली आहे, असे ठाम विधान आढळत नाही. मात्र धर्मशास्त्रीय परंपरेनुसार जावई हा सासरच्या गोत्राचा किंवा वंशाचा सदस्य मानला जात नाही. त्यामुळे अंत्यसंस्काराची प्राथमिक जबाबदारी सासू-सासऱ्यांच्या रक्तसंबंधातील वारसांवरच असते.

यामागील प्रमुख कारणे अशी सांगितली जातात…

अंत्यसंस्काराचा पहिला अधिकार पुत्र किंवा रक्तसंबंधातील वारसाचा असतो.
विवाहानंतर मुलगी पतीच्या गोत्रात गेली, असे पारंपरिक मत असल्याने जावईही सासरच्या गोत्राचा भाग मानला जात नाही.
पिंडदान आणि श्राद्ध यांसारख्या विधींमध्ये गोत्र आणि वंशपरंपरेला विशेष महत्त्व दिले जाते.

मुलगा नसल्यास अंत्यसंस्कार कोण करतो?

गरुड पुराणात असेही म्हटले आहे की, जर एखाद्या व्यक्तीला मुलगा किंवा नातू नसेल, तर मुलीचा मुलगा, म्हणजेच नातू, अंत्यसंस्कार करू शकतो. नातवाला त्याच्या आजीसाठी श्राद्ध विधी करण्याचा हक्कही मानला जातो. ही व्यवस्था वंशपरंपरेवर आधारित आहे.

बदलती सामाजिक परिस्थिती, जावई कधी अंत्यसंस्कार करू शकतो?

काही विशेष परिस्थितींमध्ये जावई अंत्यसंस्कार करू शकतो. उदाहरणार्थ:

मृत व्यक्तीला पुत्र किंवा जवळचा पुरुष वारस नसल्यास.
कुटुंबातील सर्व सदस्यांच्या संमतीने जावयाला ही जबाबदारी दिल्यास.
स्थानिक परंपरा किंवा कुलाचारानुसार परवानगी असल्यास.
काही ठिकाणी मुलगी किंवा जावई दोघेही अंत्यसंस्कार करतात, विशेषतः जेव्हा दुसरा वारस उपलब्ध नसतो.

अनेक कुटुंबांमध्ये बदलत्या परिस्थितीनुसार अंत्यसंस्कार…

आजच्या काळात अनेक कुटुंबांमध्ये परिस्थितीनुसार मुलगी, जावई किंवा इतर जवळचे नातेवाईक अंत्यसंस्कार करतात. अनेक धार्मिक विद्वानही परिस्थितीनुसार हे स्वीकार्य मानतात. सध्या, सामाजिक परिस्थितीत लक्षणीय बदल झाला आहे. ज्या कुटुंबांमध्ये मुलगा नसतो किंवा काही कारणास्तव वंशज नसतो, तिथे मुलगी, जावई किंवा इतर जवळचे नातेवाईक अंत्यसंस्कार करतात. त्यामुळे, आज प्रत्येक कुटुंब आपापल्या परिस्थितीनुसार या परंपरांचे पालन करते.

हेही वाचा :