होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांवर इराण संक्रमण शुल्क आकारणार? तेल निर्यातीपेक्षाही मोठा फायदा होणार

Iran News :  100 दिवसांहून अधिक काळ सुरू असलेले इराण-अमेरिका युद्ध आता शांततेच्या दिशेने वाटचाल करत असल्याचे दिसत आहे. इराणच्या एका वृत्तसंस्थेनुसार, अमेरिका आणि इराण जवळपास युद्धविरामावर पोहोचले आहे. दोन्ही देशांनी युद्ध तात्काळ आणि कायमस्वरूपी संपवण्यास सहमती दर्शवली आहे. या सगळ्यात, होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा एकदा चर्चेच्या केंद्रस्थानी आली आहे. पर्शियन आखाताला खुल्या महासागराशी जोडणारा हा अरुंद सागरी मार्ग जगाच्या ऊर्जा पुरवठ्याचा कणा मानला जातो.

जागतिक सागरी तेल व्यापारापैकी अंदाजे 20 टक्के व्यापार या मार्गातून होतो. याव्यतिरिक्त, मोठ्या प्रमाणात एलएनजी (LNG) देखील विविध देशांमध्ये याच मार्गाने जातो. अलीकडील घडामोडींमुळे असे वृत्त समोर आले आहे की, इराण होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांवर संक्रमण शुल्क आकारण्याचा विचार करत आहे. असे झाल्यास, इराणसाठी तेल निर्यातीपेक्षाही उत्पन्नाचा हा एक मोठा स्रोत बनू शकतो. होर्मुझची सामुद्रधुनी आता केवळ एक सागरी मार्ग राहिलेली नाही, तर ती जागतिक राजकारण आणि ऊर्जा सुरक्षेचे केंद्र बनली आहे. इराणची संभाव्य टोल किंवा सेवा शुल्क योजना महसुलाचा एक नवीन स्रोत बनू शकते, परंतु तिला महत्त्वपूर्ण आंतरराष्ट्रीय कायदेशीर आणि राजनैतिक आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे.

प्रति बॅरल 1 डॉलर शुल्क आकारण्याची चर्चा

वृत्तानुसार, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या तेल टँकर्सवर प्रति बॅरल 1 डॉलर शुल्क लावण्याच्या योजनेवर इराण विचार करत आहे. ही प्रणाली पूर्णपणे कार्यान्वित झाल्यास इराणला दरवर्षी 70 ते 80 अब्ज डॉलर्सचे उत्पन्न मिळू शकेल, असा तज्ञांचा अंदाज आहे. हा आकडा महत्त्वाचा आहे कारण इराणची तेल निर्यातीतून मिळणारी कमाई यापेक्षा खूपच कमी राहिली आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, इराणने 2023 मध्ये तेल निर्यातीतून अंदाजे 41.1 अब्ज डॉलर्स आणि 2024 मध्ये 46.7 अब्ज डॉलर्स कमावले. त्यामुळे, संभाव्य संक्रमण शुल्क महसूल तेल निर्यातीच्या कमाईला मागे टाकू शकतो.

युद्ध असूनही इराणच्या तेल उत्पन्नात वाढ

गेल्या काही वर्षांपासून, आंतरराष्ट्रीय निर्बंध आणि प्रादेशिक तणाव असूनही इराणने आपली तेल निर्यात कायम ठेवली आहे. ताज्या अहवालानुसार, इराणचा दैनंदिन तेल महसूल फेब्रुवारीमधील 115 दशलक्ष डॉलर्सवरून वाढून मार्च 2026 मध्ये अंदाजे 139 दशलक्ष डॉलर्सवर पोहोचला आहे. विशेष म्हणजे, संघर्ष असूनही, इराणची कच्च्या तेलाची निर्यात दररोज अंदाजे 1.6 दशलक्ष बॅरलवर कायम राहिली आहे. शिवाय, आंतरराष्ट्रीय बाजारात इराणी तेलावरील सूट देखील कमी झाली आहे, ज्यामुळे त्याला चांगला भाव मिळत आहे.

जगातील सुमारे एक-पंचमांश तेल आणि एलएनजी याच मार्गातून

फेब्रुवारीच्या अखेरीस अमेरिका आणि इस्रायलने केलेल्या लष्करी हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून इराणने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील जलवाहतुकीवर निर्बंध घातल्यावर तणाव वाढला. या निर्णयामुळे जागतिक ऊर्जा बाजाराला मोठा धक्का बसला, कारण जगातील सुमारे एक-पंचमांश तेल आणि एलएनजी याच मार्गातून जाते. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील अडथळ्यामुळे तेलाच्या किमती वाढल्या आणि जागतिक बाजारात अनिश्चितता वाढली. दोन्ही बाजूंना हजारो जहाजे अडकून पडली, ज्यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापारात व्यत्यय आला.