Shiv Puran: शिव आणि शंकर हे वेगवेगळे आहेत? नेमकं सत्य काय? शिवपुराण, लिंगपुराण, पौराणिक माहिती जाणून थक्क व्हाल..

Shiv Puran: शिवभक्तांना ज्या महिन्याची आतुरता आहे, असा श्रावण महिना अवघ्या काही दिवसांतच सुरू होतोय. अवघ्या काही दिवसांतच सर्वत्र शिवाच्या नावाचा जयघोष घुमणार आहे. मात्र अशा वेळी एक प्रश्न निर्माण होतो, तो म्हणजे शिव आणि शंकर एकच आहेत की भिन्न? शिवाचे आणि शंकराचे रूप यांच्यामध्ये कोणते रहस्य दडलेले आहे? आज शिवपुराण, लिंगपुराण आणि पौराणिक कथांच्या माध्यमातून जाणून घेऊया.

शिव आणि शंकर.. एकच आहेत का? शिवपुराणात दडलंय रहस्य…(Shiv Puran)

भगवान शंकर… जे हिंदू धर्मातील प्रमुख देवतांपैकी एक असून त्यांना महादेव, भोलेनाथ, नीलकंठ, पशुपतिनाथ, आदियोगी आणि महेश अशा अनेक नावांनी ओळखले जाते. मात्र, भक्तांना अनेकदा प्रश्न पडतो, शिव आणि शंकर एकच आहेत की त्यांच्यात काही फरक आहे? याबाबत शिवपुराण, लिंगपुराण आणि ईश्वरगीता यांसारखे प्राचीन शैव ग्रंथ या रहस्याचे सविस्तर स्पष्टीकरण देतात. धार्मिक मान्यतेनुसार, शिव आणि शंकर यांच्यातील फरक आणि यामागील पौराणिक कथा जाणून घेऊया.

शिव आणि शंकर दोन्ही एकच?

शिवपुराणानुसार, शिव आणि शंकर दोन्ही एकच आहेत. शिव म्हणजे ध्यानाने प्राप्त होणारा निराकार. तर भगवान शंकर म्हणजे भक्तप्रेमी, देहधारी आणि दयाळू ज्यांचा उल्लेख आपल्याला आरती, अभिषेक आणि स्तोत्रांमध्ये आढळतो, हिंदू धर्मात या दोन्ही श्रद्धा जपल्या जातात. हिंदू धर्मात, शिवाला आदिदेव म्हटले जाते. ते सृष्टीच्या प्रारंभापूर्वी अस्तित्वात होते आणि प्रलयानंतरही अस्तित्वात राहतील. ते एकाच वेळी भयंकर रुद्र आहेत, तर भोलेनाथ मनमिळाऊ, साधे आणि आपल्या भक्तांवर सहज प्रसन्न होणारे आहेत.

शिव – ज्याचा कधी जन्म नाही, आणि मृत्यूही नाही. शिवपुराणातील विद्येश्वर संहितेत स्पष्टपणे म्हटले आहे:

“नित्यं शुद्धं निराभासं निर्गुणं निर्विकल्पकम्।
यथावत्स्थितमात्मानं शिवं केचिन्मनीषिणः॥”

या श्लोकात असे म्हटले आहे की शिव हे शाश्वत, निर्गुण, निराकार आणि अव्यक्त ब्रह्म आहेत. ते कोणत्याही रूपाच्या बंधनात नाहीत, त्यांचा जन्मही होत नाही आणि त्यांचा अंतही होत नाही. शिव म्हणजे अशी चेतना आहे जी सर्वत्र व्यापलेली आहे आणि सर्व गोष्टींच्या पलीकडेही आहे. योगी या शिवाचा अनुभव ध्यानातून घेतात, मूर्तीमधून नाही. त्याला कोणताही आकार नाही, कोणतेही रूप नाही; तो साक्षात सार आहे, ज्याचा अनुभव केवळ ज्ञान आणि ध्यानातूनच घेता येतो.

शंकर – भक्तांचे कल्याण करणारे..

आणि शंकरांबद्दल जाणून घ्यायचं झालं तर पुराण, शास्त्रात म्हटलंय, ज्यांच्या मूर्ती आपण मंदिरांमध्ये पाहतो. हातात त्रिशूळ धारण केलेले, जटांमध्ये गंगा, गळ्यात सर्प आणि चेहऱ्यावर राख फासलेली. शंकर हे शिवाचे मूर्तिमंत रूप आहे. शास्त्रात म्हटले आहे, “शं करोति इति शंकरः”, ज्याचा अर्थ आहे, “शंकर (कल्याण करणारा) हा शंकर आहे.” शंकर हे व्यक्तिगत रूप आहे, ज्याला आपण पाहू शकतो, त्याची पूजा करू शकतो आणि त्याच्याशी संवाद साधू शकतो. हे ते रूप आहे जे गृहस्थ आहे, पार्वतीचे पती, गणेश आणि कार्तिकेय यांचे पिता आहे आणि कैलास पर्वतावर वास करते. हे तेच भगवान शंकर आहेत, जे भक्तांच्या हाकेला धावून जाणारे, उपवासाने प्रसन्न होणारे आणि तत्काळ वरदान देणारे…

शिव आणि शंकर हे दोन्ही उल्लेख शिवस्तोत्रांमध्येही आढळतात. शिव तांडव स्तोत्रामध्ये, रावणाने शिवाच्या सगुण आणि निर्गुण या दोन्ही रूपांचे वर्णन केले आहे.

“जटाटवी गलज्जल प्रवाह पावितस्थले
गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजंगतुंगमालिकाम्॥”

शिव तांडव स्तोत्रामध्ये, शिवाच्या भौतिक रूपाची चर्चा केली आहे, जे सर्पधारी, जटाधारी आणि गंगा धारण करणारे आहे. हेच स्तोत्र शिवाच्या अलौकिक शक्ती आणि चैतन्याकडेही निर्देश करते. यावरून असे दिसून येते की भक्तांनी शिवाला नेहमीच दोन रूपांत पाहिले आहे: एक भक्तीद्वारे आणि दुसरे ज्ञानाद्वारे..

पौराणिक कथा जाणून घ्या

शिवाच्या रूपाविषयीच्या समजुतीशी अनेक पौराणिक कथा प्रचलित आहेत. ही शिवाच्या निराकार आणि साकार स्वरूपांचे स्पष्टीकरण देणारी एक प्रसिद्ध कथा आहे. शिवपुराण आणि लिंगपुराण या दोन्हींमध्ये आढळणारी लिंगोद्भवाची कथा ही कहाणी सांगते. एकदा, ब्रह्मा आणि विष्णू यांच्यात श्रेष्ठत्वावरून वाद झाला. ब्रह्मा म्हणाला, “मी निर्माता आहे, म्हणून मी श्रेष्ठ आहे.” विष्णू म्हणाला, “मी रक्षक आहे, माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ कोण आहे?” मग, आकाशात अग्निचा एक अनंत प्रकाशस्तंभ प्रकट झाला, ज्याला सुरुवात किंवा शेवट नव्हता. आकाशातून एक वाणी झाली, “जो कोणी या अग्निलिंगाच्या टोकापर्यंत पोहोचेल, त्याला श्रेष्ठ म्हटले जाईल.” विष्णू लिंगाच्या खालच्या टोकाच्या शोधात गेले, तर ब्रह्मा वरच्या टोकाच्या शोधात गेले. हजारो वर्षे शोध घेऊनही त्यांना लिंगाचे टोक सापडले नाही. विष्णूने सत्य स्वीकारले आणि शिवाच्या चरणी नतमस्तक झाले, पण ब्रह्माने केतकीच्या फुलाला साक्षी ठेवून खोटे सांगितले की त्याला लिंगाचे टोक सापडले आहे. शिव तात्काळ अग्निलिंगातून प्रकट झाले आणि शंकराच्या रूपात दिसले. ब्रम्हदेव खोटं बोलल्याबद्दल भगवान शंकरांनी शाप दिला की ब्रह्मदेवाची कधीही पूजा केली जाणार नाही, आणि विष्णूला एक वरदान दिले. ही कथा हा मुद्दा सखोलपणे स्पष्ट करते की निराकार अग्निलिंग हेच मूळ शिव आहेत, आणि जेव्हा ते मूर्त रूपात प्रकट होतात, तेव्हा त्यांना शंकर म्हटले जाते, जे भक्तांसाठी मूर्त आणि पूजनीय असतात.

हेही वाचा :