अनेक राज्यांमधील लोक सध्या मान्सूनच्या आगमनाची वाट पाहत आहेत. जर मान्सून अपेक्षेपेक्षा कमी पडला, तर त्याचा परिणाम केवळ शेतीपुरता मर्यादित राहणार नाही, तर प्रत्येक कुटुंबाच्या खर्चावरही होऊ शकतो. तज्ज्ञांच्या मते, कमी पावसामुळे दूध, डाळी, भाजीपाला आणि तेलबिया यांसारख्या जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमती वाढू शकतात. परिणामी, येत्या काही महिन्यांत सर्वसामान्य लोकांचा किराणा मालाचा खर्च वाढू शकतो. हवामान विभागाने जून ते सप्टेंबर या काळात साधारण 90% पावसाचा अंदाज वर्तवला आहे. जर दीर्घकाळ पाऊस कमी राहिला, तर शेती आणि पशुपालन या दोन्हींवर परिणाम होईल. म्हणूनच सरकार आणि कृषी तज्ज्ञ आधीच परिस्थितीवर लक्ष ठेवून आहेत. जुलै आणि ऑगस्ट महिन्यातील पावसावरच महागाई किती वाढेल हे अवलंबून असेल.
कमी पावसाचा सर्वाधिक परिणाम पशुखाद्यावर होऊ शकतो. हिरव्या चाऱ्याच्या कमतरतेमुळे पशुपालनाचा खर्च वाढतो. याचा थेट परिणाम दूध उत्पादनावर होऊ शकतो. जर दूध उत्पादन घटले, तर दुग्ध कंपन्या दर वाढवू शकतात. उद्योग क्षेत्रातील अधिकाऱ्यांच्या मते, जर मान्सून कमी पडला, तर जुलै महिन्यात दुधाच्या दरात सुमारे 3% ते 4% वाढ होऊ शकते. याचा परिणाम केवळ दुधावरच नाही, तर दही, पनीर, तूप, लोणी आणि चीज यांसारख्या दुग्धजन्य पदार्थांवरही होऊ शकतो.
कमी पावसामुळे खरीप पेरणीवरही परिणाम होत आहे. तूर, उडीद आणि इतर कडधान्यांची लागवड मोठ्या प्रमाणावर मान्सूनवर अवलंबून असते. जर वेळेवर चांगला पाऊस पडला नाही, तर उत्पादनात घट होऊ शकते. सोयाबीन आणि इतर तेलबिया पिकांची पेरणीही मंदावण्याची शक्यता आहे. परिणामी, देशाला आपल्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आयात वाढवावी लागू शकते. जर आयात महाग झाली, तर त्याचा परिणाम बाजारातील कडधान्ये आणि खाद्यतेलाच्या दरांवर होऊ शकतो.
कमी पावसामुळे टोमॅटो, हिरव्या भाज्या आणि इतर नाशवंत पिकांच्या पुरवठ्यावर परिणाम होऊ शकतो. यामुळे स्थानिक आणि किरकोळ बाजारांमध्ये दरांमध्ये मोठी वाढ होऊ शकते. मका आणि इतर काही खरीप पिकांवरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे. गहू आणि तांदूळ यांसारख्या पिकांवर सध्या लक्षणीय परिणाम होण्याची शक्यता नाही, कारण त्यांच्यासाठी उत्तम सिंचन व्यवस्था आणि सरकारी राखीव निधी उपलब्ध आहे. मात्र, जर दीर्घकाळ पाऊस सामान्यपेक्षा कमी राहिला, तर अन्नधान्य महागाई वाढण्याची शक्यता आहे.
सरकारची तयारी सुरू
केंद्र सरकारने संभाव्य परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी अनेक राज्यांसोबत तयारी सुरू केली आहे. कमी पर्जन्यमान असलेल्या भागांसाठी पर्यायी पीक योजना विकसित करण्यात आल्या आहेत. शेतकऱ्यांना कमी पाणी लागणारी पिके घेण्याचा सल्ला दिला जात आहे. अनेक तज्ज्ञांच्या मते, येणारे आठवडे निर्णायक असतील. जर जुलै आणि ऑगस्टमध्ये चांगला पाऊस झाला, तर परिस्थिती मोठ्या प्रमाणात सुधारू शकते. मात्र, जर मान्सून कमकुवत राहिला, तर दूध, डाळी, भाजीपाला आणि इतर जीवनावश्यक खाद्यपदार्थांच्या किमती वाढू शकतात, ज्यामुळे सर्वसामान्य लोकांच्या बजेटवर मोठा परिणाम होईल.
