नागेश्वरन यांनी भारतातील व्यावसायिक आणि तांत्रिक कौशल्यांबाबतच्या सामाजिक दृष्टिकोनावर चिंता व्यक्त केली. त्यांच्या मते वेल्डर, प्लंबर, इलेक्ट्रिशियन, सुतार आणि इतर तांत्रिक काम करणारे लोक कोणत्याही अर्थव्यवस्थेचा भक्कम पाया असतात. मात्र भारतात या व्यवसायांना त्यांच्यायोग्य सन्मान मिळत नाही.
त्यांनी स्वित्झर्लंड, जर्मनी, जपान, दक्षिण कोरिया आणि चीन यांसारख्या देशांचे उदाहरण देत सांगितले की, या देशांमध्ये व्यावसायिक कौशल्य असलेल्या लोकांना मोठा सन्मान दिला जातो. भारतातही ही मानसिकता बदलण्याची गरज आहे जेणेकरून अधिकाधिक युवक या क्षेत्रांकडे करिअरचा पर्याय म्हणून पाहतील.
मुख्य आर्थिक सल्लागारांच्या मते काही क्षेत्रांमध्ये मानवी भावना, सहानुभूती आणि वैयक्तिक संवाद यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे. वृद्धांची देखभाल, विशेष गरजा असलेल्या मुलांचे समुपदेशन, रुग्णालयांमधील सहाय्यक सेवा, क्रीडा प्रशिक्षण, पाककला आणि विविध सेवा क्षेत्रे याची प्रमुख उदाहरणे आहेत.
AI अनेक तांत्रिक कामे सोपी करू शकते. परंतु मानवी स्पर्श आणि भावनिक समज आवश्यक असलेल्या व्यवसायांमध्ये मशीनची जागा घेणे सोपे नाही. त्यामुळे भविष्यात या क्षेत्रांमध्ये प्रशिक्षित आणि पात्र व्यक्तींची मागणी आणखी वाढण्याची शक्यता आहे, असे ते म्हणाले.
नागेश्वरन यांनी नमूद केले की भारतासारख्या मोठ्या देशासमोर केवळ बेरोजगारीचेच नव्हे तर रोजगारक्षमता (Employability) वाढवण्याचेही मोठे आव्हान आहे. केवळ रोजगारनिर्मिती करून चालणार नाही तर युवकांना त्या नोकऱ्यांसाठी आवश्यक असलेली कौशल्येही शिकवावी लागतील.
जागतिक अर्थव्यवस्था अधिकाधिक भांडवलकेंद्री (Capital Intensive) होत चालली आहे. अनेक उद्योग मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करतात, पण तुलनेने कमी लोकांना रोजगार देतात. त्यामुळे श्रमप्रधान उद्योग आणि सेवा क्षेत्रांच्या विकासावर विशेष भर देण्याची गरज आहे.
नागेश्वरन यांनी भारताने आपली उत्पादन क्षमता (Manufacturing Capacity) अधिक मजबूत करण्याचा सल्ला दिला. त्यांच्या मते जागतिक अर्थव्यवस्था आता पूर्वीइतकी खुली राहिलेली नाही आणि अनेक देश आत्मनिर्भरतेकडे वाटचाल करत आहेत.
अशा परिस्थितीत भारतालाही अनेक उत्पादने देशातच तयार करावी लागतील. मात्र त्याचबरोबर श्रमप्रधान उद्योग आणि सेवा क्षेत्रांमध्येही मोठ्या संधी उपलब्ध आहेत. योग्य प्रशिक्षण आणि कौशल्य विकासावर भर दिल्यास लाखो युवकांना रोजगार मिळू शकतो. यामुळे रोजगारवाढीसोबतच देशाच्या आर्थिक प्रगतीलाही गती मिळेल.
नागेश्वरन यांचा संदेश स्पष्ट आहे की येत्या काळात केवळ पदवी मिळवणे पुरेसे ठरणार नाही. युवकांनी व्यावहारिक कौशल्ये, संवादकौशल्य, समस्या सोडवण्याची क्षमता आणि मानवी समज विकसित करण्यावरही भर दिला पाहिजे.
जागतिकीकरणाच्या काळात सॉफ्टवेअर आणि एमबीए शिक्षणामुळे भारताला मोठा फायदा झाला. मात्र आता परिस्थिती बदलत आहे. AI चा प्रभाव वाढत असताना, मशीन सहजपणे करू शकणार नाहीत अशी कौशल्ये ज्यांच्याकडे असतील त्यांनाच अधिक संधी मिळतील.
त्यामुळे भविष्यासाठी सज्ज होण्यासाठी ट्रेड स्किल्स, तांत्रिक कौशल्ये आणि सॉफ्ट स्किल्स आत्मसात करणे ही काळाची गरज बनली आहे. योग्य प्रशिक्षण, कौशल्य विकास आणि बदलत्या तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेण्याची तयारी असेल तरच युवकांना आगामी रोजगार बाजारात यशस्वी संधी मिळू शकतील.
