वीजबिल कमी करून देतो! जाहिरात दिली अन् लावला 100 कोटींचा चुना; 16 वर्षांच्या मुलाचा कारनामा पाहून पोलिस चक्रावले, एका चुकीने सापडला जाळ्यात | बिझनेस

सायबर तज्ज्ञांच्या मते जेव्हा एखादा ग्राहक ऑनलाइन वीजबिल भरतो तेव्हा वीज कंपनीच्या वेबसाइटवरून एक नवीन सेशन तयार होते. त्यानंतर ग्राहकाला संबंधित बँकेच्या पेमेंट गेटवेवर पाठवले जाते. ग्राहक बँकेत लॉगिन करून बिलाची रक्कम भरतो. पेमेंट पूर्ण झाल्यानंतर बँकेकडून वीज कंपनीच्या प्रणालीला ‘पेमेंट यशस्वी झाले’ असा संदेश (Acknowledgement) पाठवला जातो. त्यानंतर ग्राहकाच्या खात्यातील थकबाकी अद्ययावत केली जाते. सामान्यतः ही नियमित प्रक्रिया असते. मात्र या किशोराने याच प्रक्रियेतील एक गंभीर त्रुटी शोधून काढली.

या मुलाने वर्तमानपत्रांमध्ये जाहिराती देण्यास सुरुवात केली. त्यात “वीजबिल कमी करून हवे असल्यास संपर्क साधा” असे नमूद केले जात होते. हळूहळू लोक त्याच्याकडे येऊ लागले. उदाहरणार्थ: एखाद्या ग्राहकाचे 5 लाख रुपयांचे वीजबिल असेल तर तो त्याच्याकडून सुमारे 50 हजार रुपये घेत असे आणि बिल 80 ते 90 टक्क्यांनी कमी झाल्याचे दाखवत असे.

या फसवणुकीत सर्वात महत्त्वाची भूमिका झिरो बॅलन्स बँक खात्यांची होती. तो अशा खात्यांमधून पेमेंट प्रक्रिया सुरू करत असे ज्यात कोणतीही रक्कम उपलब्ध नसे. त्यामुळे प्रत्यक्षात व्यवहार अपयशी (Failed) ठरत असे. नियमाप्रमाणे अशा वेळी बँकेकडून वीज कंपनीला पेमेंट अयशस्वी झाले असा संदेश जाणे अपेक्षित असते.

सायबर तज्ज्ञांच्या माहितीनुसार या प्रक्रियेदरम्यान त्या किशोराने एक विशेष नेटवर्क मॉनिटरिंग किंवा इंटरसेप्शन टूल वापरले होते. हे टूल बँक आणि वीज कंपनीच्या प्रणालीमधील संवादामध्ये हस्तक्षेप करत असे. परिणामी बँकेकडून आलेला पेमेंट अयशस्वी संदेश बदलून पेमेंट यशस्वी असा दाखवला जात होता. यानंतर हा बदललेला संदेश वीज कंपनीच्या प्रणालीकडे पाठवला जात असे.

या फसवणुकीमुळे यूपीपीसीएलच्या लेखा नोंदींमध्ये (Ledger) संबंधित ग्राहकाने बिल भरल्याचे दिसत असे. मात्र प्रत्यक्षात कंपनीच्या बँक खात्यात कोणतीही रक्कम जमा होत नव्हती. यानंतर तो ग्राहकांना पेमेंट झाल्याची पावती किंवा प्रिंटआउट देत असे. त्यामुळे ग्राहकांनाही बिल भरल्याचा विश्वास बसत असे. याच पद्धतीने दीर्घकाळ फसवणूक सुरू राहिल्याने कंपनीला मोठा आर्थिक तोटा सहन करावा लागला.

मात्र इतक्या मोठ्या प्रमाणात फसवणूक करूनही हा किशोर शेवटी एका चुकीमुळे पकडला गेला. त्याने स्वतःच्या सेवांची जाहिरात वर्तमानपत्रांमध्ये दिली होती. यामुळे त्याच्या कामाची चर्चा वाढली आणि अखेर तपास यंत्रणांचे लक्ष त्याच्याकडे गेले. तपासानंतर संपूर्ण प्रकार उघडकीस आला आणि यूपीपीसीएलला झालेल्या कथित 100 कोटी रुपयांच्या फसवणुकीचा पर्दाफाश झाला.