Ganesh Chaturthi 2026: महाराष्ट्रात ज्येष्ठा गौरी पूजनाची परंपरा मोठ्या श्रद्धेने पाळली जाते. मात्र गौरीच्या नैवेद्याची पद्धत प्रत्येक भागात सारखी नसते. अनेक घरांमध्ये पुरणपोळी, पंचपक्वान्न, भाज्या-भाकरी असा शाकाहारी नैवेद्य केला जातो; तर कोकणातील काही भागांत गौराईला मटण, कोंबडीवडे, मासे किंवा खेकडे यांसारख्या मांसाहारी पदार्थांचा नैवेद्य दाखवण्याची परंपरा आहे. ही प्रथा विशेषतः काही कुटुंबांच्या स्थानिक कुळाचाराशी जोडलेली आहे.
गौराईला मांसाहारी नैवेद्य का दाखवतात? लोकमान्यता काय? (Ganesh Chaturthi 2026)
विशेषतः कोकण आणि महाराष्ट्रातील काही भागांमध्ये स्थानिक लोकपरंपरा, कुटुंबाची श्रद्धा आणि पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या रितीरिवाजानुसार गौराईच्या नैवेद्यात मांसाहारी पदार्थांचा समावेश केला जातो. मात्र ही प्रथा सर्व महाराष्ट्रात किंवा सर्व गौरी पूजनामध्ये पाळली जाते असं नाही. पौराणिक आख्यायिकेनुसार, गौराई ही माहेरवाशीण म्हणून येते आणि तिच्या रक्षणासाठी शिवागार सोबत येतात. हा मांसाहारी नैवेद्य थेट देवीला नसून गौरी सोबत आलेल्या शिवगणासाठी असतो अशी काहींची श्रद्धा आहे. लोकपरंपरेनुसार गौरी म्हणजे माहेरवाशीण पार्वती. गणेशोत्सवाच्या काळात गौरी माहेरी आली आहे, अशा भावनेने तिचा पाहुणचार केला जातो. त्यामुळे घरातील पारंपरिक आणि आवडीचे पदार्थ गौराईला नैवेद्य म्हणून दाखवले जातात. काही कोकणी कुटुंबांमध्ये मांसाहारी जेवण हाच पारंपरिक पाहुणचाराचा भाग असल्याने तो गौराईच्या नैवेद्यात समाविष्ट केला जातो. काही लोककथांमध्ये गौरीसोबत आलेल्या भूतगणांच्या भोजनाशी या प्रथेचा संबंध जोडला जातो. मात्र ही कथा लोकपरंपरेत सांगितली जाणारी मान्यता असून, मांसाहारी नैवेद्याची सुरुवात नेमकी याच कारणामुळे झाली, याबाबत सर्वमान्य ऐतिहासिक किंवा शास्त्रीय पुरावा उपलब्ध असल्याचे स्पष्टपणे सांगता येत नाही.
गणपतीला शाकाहारी, गौराईला मांसाहारी नैवेद्य
कौटुंबिक परंपरेनुसार, कोकणातील काही कुटुंबांमध्ये गणपतीला नेहमीप्रमाणे शाकाहारी नैवेद्य दाखवला जातो, तर गौराईला मांसाहारी पदार्थांचा नैवेद्य केला जातो. काही ठिकाणी या दोन पूजांमध्ये पडदा ठेवण्याची प्रथाही आढळते. यामागे दोन्ही देवतांच्या नैवेद्याच्या स्वतंत्र कौटुंबिक परंपरा जपण्याची भावना असल्याचे सांगितले जाते.
ही प्रथा सर्वत्र आहे का?
गौराईला मांसाहारी नैवेद्य देणे ही संपूर्ण महाराष्ट्रातील प्रथा नाही. कोकणातील काही गावांमध्ये आणि विशिष्ट कुटुंबांमध्ये ही परंपरा आजही जपली जाते. दुसरीकडे अनेक घरांमध्ये गौराईला केवळ शाकाहारी नैवेद्य दाखवला जातो. महाराष्ट्रातील गौरी पूजनाच्या पद्धती प्रदेशानुसार मोठ्या प्रमाणात बदलतात, हे अलीकडच्या अभ्यासपर वृत्तांतांमधूनही स्पष्ट होते.
श्रद्धा आणि परंपरेचा अनोखा संगम
गौराईच्या नैवेद्यातील हे वैविध्य महाराष्ट्राच्या लोकसंस्कृतीचे वैशिष्ट्य मानले जाते. कुठे गोडाचा नैवेद्य, कुठे पंचपक्वान्न, तर काही ठिकाणी मांसाहारी पदार्थ असा वेगवेगळा पाहुणचार केला जातो. त्यामुळे मांसाहारी नैवेद्य हा सर्व गौरी पूजनासाठी शास्त्रोक्त नियम नसून, काही भागांतील स्थानिक श्रद्धा, कुळाचार आणि पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेल्या परंपरेचा भाग आहे, असे म्हणता येईल.
हेही वाचा :
Weekly Horoscope: तूळ, वृश्चिक, धनु, मकर, कुंभ, मीनपैकी 4 राशी श्रीमंतीच्या मार्गावर! सप्टेंबरचा चौथा आठवडा गेमचेंजर, पैसा, नोकरी, प्रेम.. साप्ताहिक राशीभविष्य..
(टीप : वरील सर्व बाबी एबीपी माझा केवळ माहिती म्हणून वाचक-प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचवत आहे. यातून एबीपी माझा कोणताही दावा करत नाही.)
