31 मे रोजी रात्री चंद्रासोबत दिसेल एक चमकणारा लाल तारा, भारतात कधी अन् कसा पाहायचा ‘ब्लू मून’?

अवकाशप्रेमी आणि खगोलशास्त्रात रुची असणाऱ्यांसाठी मे महिन्याचा शेवट अतिशय रोमांचक आणि अद्भुत खगोलीय नजराणा घेऊन येत आहे. येत्या 31 मे 2026 च्या रात्री आकाशात एक दुर्मिळ योगायोग पाहायला मिळणार आहे, ज्यामध्ये ‘ब्लू मून’ आणि ‘मायक्रोमून’ या दोन घटना एकत्र घडत आहेत.

विशेष म्हणजे, या रात्री आकाशात चंद्राच्या अगदी शेजारी एक लालभडक, चमकदार तारा लुकलुकताना दिसेल, ज्याला खगोलशास्त्रात ‘अँटारेस’ (Antares) आणि भारतीय पंचांगानुसार ‘ज्येष्ठा’ तारा म्हटले जाते.

‘ब्लू मून’ म्हणजे चंद्र निळा दिसणार का?

‘मंथली ब्लू मून’ ही पूर्णपणे एक कॅलेंडरची गणितीय संकल्पना आहे. चंद्राचा फिरण्याचा चक्रावधी (Lunar Cycle) 29.5 दिवसांचा असतो, तर इंग्रजी महिने 30 किंवा 31 दिवसांचे असतात. यामुळे कधीकधी एकाच महिन्यात दोनदा पौर्णिमा येते. चालू मे महिन्यात पहिली पौर्णिमा 1 मे रोजी झाली होती आणि आता दुसरी पौर्णिमा 31 मे रोजी होत आहे. एकाच महिन्यात येणाऱ्या या दुसऱ्या पौर्णिमेच्या चंद्राला ‘ब्लू मून’ म्हटले जाते. खगोलशास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे की, या नावाचा चंद्राच्या रंगाशी कोणताही संबंध नाही; चंद्र नेहमीप्रमाणेच आपल्या पांढऱ्या-सोनेरी प्रकाशात चमकेल.

2026 मधील सर्वात लहान चंद्र: ‘मायक्रोमून’

‘EarthSky’ च्या (REF.) रिपोर्टनुसार, ३१ मे रोजी दिसणारा हा ब्लू मून हा 2026 या वर्षातील सर्वात लहान म्हणजेच ‘मायक्रोमून’ असेल. चंद्र पृथ्वीभोवती पूर्ण वर्तुळाकार गतीने न फिरता लंबगोलाकार (Ellipse) कक्षेत फिरतो. 31 मे रोजी चंद्र पृथ्वीपासून त्याच्या कक्षेतील सर्वात दूरच्या अंतरावर (Apogee – सुमारे 4,06,134 किमी) पोहोचणार आहे. यामुळे हा चंद्र सामान्य पौर्णिमेच्या चंद्रापेक्षा आकाशात आकारमाने सुमारे 7 टक्के लहान आणि 25 ते 30 टक्के कमी चमकदार भासेल.

चंद्रासोबत चमकणारा लाल तारा: ‘अँटारेस’

या रात्रीचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे चंद्राच्या सोबतीला दिसणारा ‘अँटारेस’ तारा. हा एक ‘रेड सुपरजायंट’ महाकाय तारा असून तो आकाशात हुबेहूब मंगळ ग्रहासारखा लालभडक दिसतो. 31 मे च्या रात्री चंद्र आणि हा लाल तारा आकाशात एकमेकांच्या अत्यंत जवळ येतील. चंद्राचा शांत पांढरा प्रकाश आणि अँटारेस ताऱ्याची लाल चमक यांचा हा विरोधाभास उघड्या डोळ्यांनी पाहणे हा एक अद्वितीय अनुभव असेल.

भारतात कधी आणि कसा पाहायचा हा नजराणा?

‘The Times of India’ च्या वृत्तानुसार, हा ब्लू मून 31 मे रोजी भारतात सूर्यास्तानंतर (साधारण संध्याकाळी 7:30 ते 8:00 वाजल्यापासून) पूर्व-आग्नेय आकाशात उगवताना स्पष्टपणे पाहता येईल. मध्यरात्रीच्या सुमारास हा चंद्र आणि ताऱ्याची जोडी आकाशात अगदी उंचावर पोहोचलेली असेल.