Ashadhi Ekadashi 2026: पंढरपुरात भगवान विठ्ठल-रुक्मिणी एकाच ठिकाणी का नाही? आधी विठुराया, नंतर रखुमाईचे दर्शन का घेतले जाते? आख्यायिका जाणून थक्क व्हाल..

Ashadhi Ekadashi 2026: हिंदू धर्मात आषाढी एकादशी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. पंचांगानुसार, 25 जुलै 2026 रोजी आषाढी एकादशीचा सण साजरा होणार आहे. आषाढ शुक्ल एकादशीला येणारी आषाढी एकादशी जिला देवशयनी एकादशी असेही म्हणतात,महाराष्ट्रात या दिवसाला विशेष स्थान असून, लाखो वारकरी पायी चालत पंढरपूर येथे भगवान विठ्ठल-रुक्मिणींच्या दर्शनासाठी जातात. मात्र खरं सांगायचं झालं पंढरपूरात भगवान विठ्ठल आणि माता रुक्मिणी यांची मंदिरे एकाच मंदिर परिसरात असली, तरी त्यांचे गर्भगृह वेगवेगळे आहे. यामुळे अनेकांना प्रश्न पडतो की, भगवान विठ्ठल-रुक्मिणी एकाच ठिकाणी का नाही? यामागे धार्मिक परंपरा, लोकश्रद्धा आणि पौराणिक आख्यायिका आहेत. याचा उल्लेख सर्व प्रमुख पुराणांमध्ये एकाच स्वरूपात आढळत नाही; विविध लोकपरंपरांमध्ये वेगवेगळ्या कथा सांगितल्या जातात. जाणून घेऊया…

पंढरपुरात भगवान विठ्ठल-रुक्मिणी एकाच ठिकाणी का नाही? (Ashadhi Ekadashi 2026)

भगवान विठ्ठल आणि माता रखुमाई यांच्या संदर्भात अनेक लोककथा आणि पौराणिक आख्यायिका प्रचलित आहेत. त्यापैकी “रखुमाई विठ्ठलावर रुसली” ही कथा महाराष्ट्रात विशेष प्रसिद्ध आहे. ही कथा श्रद्धा आणि लोकपरंपरेवर आधारित आहे; तिचा उल्लेख सर्व प्रमुख पुराणांमध्ये तंतोतंत आढळत नाही. लोककथेनुसार, भगवान श्रीकृष्ण (विठ्ठल) यांचे भक्तांवर असलेले प्रेम आणि त्यांची सर्वांप्रती समान वागणूक पाहून रखुमाई काही काळ नाराज झाल्या. काही कथांमध्ये असे सांगितले जाते की, श्रीकृष्ण राधेला किंवा इतर भक्तांना अधिक महत्त्व देत असल्याची भावना रखुमाईंच्या मनात निर्माण झाली. त्यामुळे त्या रागाने दिंडीरवनात जाऊन राहू लागल्या.

रखुमाई रूसली, विठ्ठलांनी समजूत काढली

पौराणिक कथेनुसार, रखुमाई रुसल्याचे समजताच भगवान विठ्ठल त्यांची समजूत काढण्यासाठी गेले. मात्र रखुमाई लगेच परतल्या नाहीत. भक्ती, प्रेम आणि समर्पणाचे महत्त्व सांगत विठ्ठलांनी त्यांची मनधरणी केली. अखेर रखुमाईंचा राग शांत झाला.

रखुमाईचे स्वतंत्र मंदिर कशाचं प्रतीक?

रखुमाईचे स्वतंत्र मंदिर हे केवळ रुसव्याचे प्रतीक नसून, त्याग, संयम, भक्ती आणि आत्मसन्मान यांचेही प्रतीक मानले जाते. विठ्ठल आणि रखुमाई यांचे वेगवेगळे दर्शन घेऊन भक्तांना प्रेम, समर्पण आणि नात्यातील परस्पर आदराचा संदेश मिळतो. त्यामुळे पंढरपूरात अनेक भाविक प्रथम भगवान विठ्ठलाचे दर्शन घेतात आणि त्यानंतर माता रुक्मिणीच्या मंदिरात जाऊन दर्शन घेतात. वारकरी संप्रदायात ही परंपरा आजही श्रद्धेने पाळली जाते.

पंढरपूरातील परंपरा

या आख्यायिकेमुळे पंढरपूरात विठ्ठल आणि रखुमाई यांची मंदिरे थोड्या अंतरावर आहेत, अशी लोकश्रद्धा आहे. भक्त प्रथम विठ्ठलाचे आणि नंतर रखुमाईचे दर्शन घेतात. या दर्शनक्रमामागे पती-पत्नीतील प्रेम, मान-रुसवे आणि त्यातील समेट यांचे प्रतीकात्मक दर्शन घडते, असे मानले जाते. भगवान विठ्ठल आणि माता रखुमाई यांच्या संदर्भात अनेक लोककथा आणि पौराणिक आख्यायिका प्रचलित आहेत. त्यापैकी “रखुमाई विठ्ठलावर रुसली” ही कथा महाराष्ट्रात विशेष प्रसिद्ध आहे. ही कथा श्रद्धा आणि लोकपरंपरेवर आधारित आहे; तिचा उल्लेख सर्व प्रमुख पुराणांमध्ये तंतोतंत आढळत नाही.