Health News: “दिवसभर कामात वेळच मिळाला नाही, आता रात्री 10-11 वाजता जेवतोय… त्याने काय फरक पडणार?” असा प्रश्न अनेकांच्या मनात असतो. विशेषतः शहरांमध्ये कामाच्या वेळा, वाहतूक, उशिरा घरी पोहोचणं आणि बदलती जीवनशैली यामुळे रात्री उशिरा जेवणं आता अपवाद राहिलेलं नाही. मात्र, हृदयाच्या आरोग्याचा विचार करताना काय खाल्लं याबरोबरच ते कधी खाल्लं, याकडेही लक्ष देणं आवश्यक आहे, असं अलीकडील संशोधनातून समोर येत आहे. पुण्यातील हडपरमधील सह्याद्रि सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलचे कन्सल्टंट कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. जगजीत देशमुख यांनी हे मार्गदर्शन केले आहे.
अमेरिकन हार्ट असोसिएशनने 2025 मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या वैज्ञानिक निवेदनानुसार, शरीराचं जैविक घड्याळ, झोप, शारीरिक हालचाल आणि जेवणाच्या वेळा यांचा परस्पर संबंध असतो. विशेषतः रात्री उशिरा किंवा अनियमित वेळी जेवण्याची सवय शरीराच्या नैसर्गिक चक्राशी विसंगत ठरू शकते आणि त्याचा चयापचयावर परिणाम होऊ शकतो.
रात्री उशिरा खाल्लं की शरीरात काय बदल होतात?
शरीरातील अनेक प्रक्रिया ठरावीक वेळेनुसार चालतात. दिवसाच्या सुरुवातीला शरीर अन्नातून मिळणारी ऊर्जा वापरण्यास अधिक सक्रिय असते, तर रात्री शरीर विश्रांती आणि झोपेच्या अवस्थेकडे वळत असतं. रात्री उशिरा मोठ्या प्रमाणात जेवण झाल्यास रक्तातील साखरेची पातळी, इन्सुलिनची कार्यक्षमता आणि चरबीच्या चयापचयावर परिणाम होऊ शकतो. अशा सवयींचा दीर्घकाळ संबंध वजन वाढणे, इन्सुलिनचा प्रतिकार, उच्च रक्तदाब आणि हृदयाशी संबंधित जोखमीशी आढळून आला आहे. मात्र, उशिरा जेवणं हेच हृदयरोगाचं थेट कारण आहे, असा निष्कर्ष सध्या काढता येत नाही. यातील अनेक अभ्यास निरीक्षणांवर आधारित आहेत आणि इतर जीवनशैलीचे घटकही त्यावर परिणाम करू शकतात.
उशिरा जेवणं आणि रक्तदाबाचा संबंध
रक्तदाबही शरीराच्या जैविक घड्याळाशी संबंधित असतो. साधारणपणे झोपेच्या वेळी रक्तदाब कमी होतो. मात्र, झोपेची वेळ सतत बदलत असेल, रात्री उशिरापर्यंत जागरण होत असेल आणि त्याच वेळी उशिरा जेवण्याची सवय असेल, तर शरीराच्या या नैसर्गिक लयीत व्यत्यय येऊ शकतो. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या मते, अनियमित झोप आणि शरीराच्या जैविक घड्याळातील विस्कळीतपणाचा संबंध उच्च रक्तदाब, रक्तातील साखरेतील बिघाड, लठ्ठपणा आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आजाराच्या जोखमीशी आढळतो.
मग रात्री किती वाजता जेवावं?
यासाठी प्रत्येक व्यक्तीला लागू होईल अशी एकच ठरावीक वेळ सांगता येत नाही. कामाची वेळ, झोपेची वेळ, वय, मधुमेह किंवा इतर आजार आणि एकूण आहारपद्धती यानुसार वेळ बदलू शकते.मात्र, दररोज रात्री खूप उशिरा आणि अनियमित वेळी मोठं जेवण करण्याची सवय टाळणं महत्त्वाचं आहे. झोपण्याच्या अगदी आधी भरपेट जेवण्याऐवजी जेवण आणि झोप यामध्ये पुरेसं अंतर ठेवण्याचा प्रयत्न करता येतो.रात्री उशिरा भूक लागल्यास अतितेलकट, अतिखारट किंवा जास्त साखर असलेले पदार्थ खाण्याऐवजी हलका आणि पौष्टिक पर्याय निवडणं अधिक योग्य ठरू शकतं.
फक्त वेळ नाही, ताटात काय आहे हेही महत्त्वाचं
रात्री ८ वाजता जेवून त्यात सतत तळलेले पदार्थ, प्रक्रिया केलेले मांस, जास्त मीठ आणि साखर असेल, तर ते हृदयासाठी आरोग्यदायी ठरेलच असं नाही. हृदयासाठी आहारात भाज्या, फळं, संपूर्ण धान्यं, कडधान्यं, डाळी, कडबोळ्या नव्हे तर योग्य प्रमाणात कडधान्यांपासून तयार पदार्थ, सुकामेवा आणि बिया यांचा समावेश करणं महत्त्वाचं आहे. अतिरिक्त साखर, जास्त मीठ आणि अतिप्रक्रिया केलेले पदार्थ कमी करणंही आवश्यक आहे. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या 2026 च्या आहारविषयक मार्गदर्शनातही अशाच आहारपद्धतीवर भर देण्यात आला आहे.
हृदयासाठी ‘किती’इतकंच ‘कधी’ही महत्त्वाचं
रात्री उशिरा एकदा जेवण झाल्याने हृदयाला धोका निर्माण होतो, असं नाही. पण रोजच उशिरा जेवणं, अपुरी झोप, दिवसभराची अनियमित जीवनशैली, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि असंतुलित आहार ही सगळी चित्रं एकत्र आली तर हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम करणारे अनेक घटक तयार होऊ शकतात.
World Heart Day निमित्त ही चर्चा करताना प्रश्न फक्त “आज रात्री काय खाणार?” हा नसून “दिवसभराची खाण्याची आणि झोपण्याची वेळ किती नियमित आहे?” हा असायला हवा. हृदयाची काळजी मोठ्या बदलांनीच घ्यावी लागते असं नाही; जेवणाची वेळ थोडी शिस्तबद्ध करणं, रात्रीचं जड जेवण टाळणं, पुरेशी झोप घेणं आणि नियमित हालचाल करणं या छोट्या सवयीही दीर्घकाळ महत्त्वाच्या ठरू शकतात.
Check out below Health Tools-
Calculate Your Body Mass Index ( BMI )
Calculate The Age Through Age Calculator
