तुम्ही कधी रक्तदान केलंय का? किती दिवस असते रक्ताची मुदत? नेमके कसे साठवले जाते रक्त?

Blood Expiry Date : जगात सर्वात श्रेष्ठ दान कोणतं आहे? असं विचारलं तर अनेकदा रक्तदान हेच सर्वात श्रेष्ठ दान आहे असं म्हटलं जातं. नियमाने वर्षातून एकदा रक्तदान करणारे अनेक दाते आहेत. पण तुम्ही दान केलेले रक्ताची मुदत किती दिवस असते, याबाबतची माहिती तुम्हाला आहे का? रक्तपेढ्या रक्ताचा दर्जा टिकवून ठेवण्यासाठी ते एका विशिष्ट तापमानात साठवतात. एका विशिष्ट कालावधीनंतर, त्यातील आवश्यक घटक कमकुवत होऊ लागतात, म्हणून रुग्णांना सुरक्षित आणि प्रभावी रक्त मिळावे यासाठी मुदत समाप्तीच्या तारखेवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

रक्ताच्या वेगवेगळ्या घटकांची मुदत समाप्तीची तारीख वेगवेगळी

संपूर्ण रक्त (whole blood) त्यात घातलेल्या संरक्षक घटकांवर (preservatives) अवलंबून असते. साधारणपणे रक्दान केल्यानंतर ते रक्त 21 ते 35 दिवसांपर्यंत वापरण्यायोग्य मानले जाते. जर लाल रक्तपेशी (red blood cells) वेगळ्या करून योग्य तापमानात साठवल्या, तर त्या अंदाजे 42 दिवसांपर्यंत वापरल्या जाऊ शकतात. दुसरीकडे, प्लेटलेट्स (platelets) हा सर्वात लवकर खराब होणारा घटक मानला जातो, जो वापरासाठी फक्त 5 ते 7 दिवस पुरतो, म्हणूनच त्याची मागणी अनेकदा जास्त असते. जर प्लाझ्मा (plasma) गोठवला गेला, तर त्याची मुदत समाप्तीची तारीख अंदाजे एका वर्षापर्यंत वाढते, म्हणूनच तो दीर्घकाळ सुरक्षितपणे साठवला जाऊ शकतो.

मुदत समाप्तीनंतर रक्त का वापरले जात नाही?

मुदत संपल्यानंतर, रक्ताची ऑक्सिजन वाहून नेण्याची क्षमता कमी होऊ लागते, ज्यामुळे ते रुग्णासाठी कमी फायदेशीर ठरते. शिवाय, मुदत संपलेल्या रक्तामुळे जिवाणूंच्या वाढीचा धोका वाढतो, जे रुग्णाच्या आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. कधीकधी, जुन्या रक्तातील पोटॅशियमचे प्रमाणही वाढते, ज्यामुळे शरीरावर विपरीत परिणाम होऊ शकतात. म्हणूनच रक्तपेढ्या प्रत्येक रक्ताच्या युनिटवर तारीख आणि मुदत समाप्तीची तारीख स्पष्टपणे नमूद करतात. कोणताही निष्काळजीपणा टाळण्यासाठी, डॉक्टर आणि कर्मचारी रुग्णाला रक्त देण्यापूर्वी ही माहिती काळजीपूर्वक तपासतात.

योग्य तापमानात साठवणूक करणं महत्त्वाचं

रक्ताचा दर्जा टिकवून ठेवण्यात तापमान महत्त्वाची भूमिका बजावते, त्यामुळे ते नेहमी योग्य शीतकरण (रेफ्रिजरेशन) परिस्थितीत साठवले जाते. संपूर्ण रक्त आणि लाल रक्तपेशी 2 ते 6 अंश सेल्सिअस तापमानात साठवल्या जातात, तर प्लाझ्मा टिकवून ठेवण्यासाठी शून्य अंशाखालील तापमानात गोठवला जातो. प्लेटलेट्सचा दर्जा दीर्घकाळ टिकवून ठेवण्यासाठी, त्या हलक्या हाताने ढवळल्या जाणाऱ्या आणि तापमान-नियंत्रित यंत्रात साठवल्या जातात. तापमानातील अगदी लहानसा बदलही रक्ताच्या गुणवत्तेवर परिणाम करू शकतो, त्यामुळे रक्तपेढ्या नियमितपणे त्यावर लक्ष ठेवतात. रक्तदान हे एक जबाबदारीचे कृत्य आहे, हे जनतेला समजणे महत्त्वाचे आहे, त्यामुळे त्याबद्दल अचूक माहिती असणे सर्वांसाठी फायदेशीर आहे.