भाजीपाला साठवताना काय काळजी घ्यावी? Image Credit source: टीव्ही 9 मराठी
पावसाळा सुरू झाल्यानंतर हवेत आर्द्रता (नमी) खूप वाढते. त्यामुळे घरात ठेवलेली फळे आणि भाज्या लवकर खराब होण्याची समस्या वाढते. या ऋतूमध्ये ओलावा जास्त असल्यामुळे बुरशी (फंगस), जिवाणू (बॅक्टेरिया) आणि इतर सूक्ष्मजीव वेगाने वाढतात. त्यामुळे दिसायला चांगली वाटणारी फळे आणि भाज्याही आतून खराब होऊ शकतात. अनेक वेळा योग्य प्रकारे न साठवल्यामुळे त्या लवकर मऊ पडतात, कुजतात किंवा चव व पोषणमूल्य गमावतात. त्यामुळे पावसाळ्यात अन्नपदार्थ साठवताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक असते, कारण चुकीच्या साठवणुकीमुळे आरोग्यावरही वाईट परिणाम होऊ शकतो. पावसाळ्यात फळे आणि भाज्या खरेदी केल्यानंतर सर्वात आधी त्यांची नीट तपासणी करणे गरजेचे आहे.
खराब झालेल्या, कुजलेल्या किंवा जास्त मऊ झालेल्या भागांना लगेच वेगळे करावे. अशा वस्तू इतर ताज्या पदार्थांसोबत ठेवू नयेत, कारण त्यांच्यामुळे इतरही फळे-भाज्या लवकर खराब होऊ शकतात. अनेक लोक फळे आणि भाज्या धुऊन लगेच साठवतात, पण पावसाळ्यात हे टाळणे चांगले मानले जाते. कारण जास्त ओलावा राहिल्यास बुरशी वाढण्याचा धोका वाढतो. त्यामुळे वापराच्या आधीच धुणे अधिक योग्य ठरते. तसेच फळे-भाज्या नेहमी कोरड्या आणि स्वच्छ ठिकाणी ठेवाव्यात, जिथे हवा खेळती राहील.
पावसाळ्यात फळे आणि भाज्या साठवताना सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे हवेशीर (ventilated) जागा. बंद आणि दमट जागेत ठेवलेले पदार्थ लवकर खराब होतात. जे पदार्थ फ्रिजमध्ये ठेवणे आवश्यक आहे, ते वेगवेगळ्या स्वच्छ डब्यांमध्ये किंवा जाळीदार पिशव्यांमध्ये ठेवावेत, जेणेकरून हवा नीट फिरू शकेल. पालेभाज्या साठवताना त्यांना कोरड्या कपड्यात किंवा टिश्यू पेपरमध्ये गुंडाळणे फायदेशीर ठरते, कारण त्यामुळे अतिरिक्त ओलावा शोषला जातो. तसेच वेगवेगळ्या प्रकारची फळे आणि भाज्या एकत्र ठेवू नयेत, कारण काही फळांमधून बाहेर पडणारा वायू इतर पदार्थ लवकर पिकवतो आणि खराब करतो. म्हणून वेगवेगळे साठवण हे पावसाळ्यात अत्यंत आवश्यक आहे. अनेक लोक पावसाळ्यात फळे-भाज्या साठवताना काही सामान्य चुका करतात. उदाहरणार्थ, ओल्या अवस्थेत भाज्या फ्रिजमध्ये ठेवणे ही मोठी चूक आहे. त्यामुळे त्यामध्ये ओलावा टिकून राहतो आणि बुरशी वेगाने वाढते. तसेच फ्रिजमध्ये खूप जास्त पदार्थ एकत्र भरल्यास हवेचा प्रवाह कमी होतो, ज्यामुळे अन्न लवकर खराब होते. काही लोक खराब किंवा अर्धवट कुजलेले पदार्थ इतर चांगल्या पदार्थांसोबत ठेवतात, जे अत्यंत चुकीचे आहे. यामुळे संसर्ग पसरतो आणि सर्व पदार्थ खराब होतात. याशिवाय अनेक दिवस फळे-भाज्या न तपासता ठेवणे देखील हानिकारक ठरते. त्यामुळे नियमित तपासणी करणे आवश्यक आहे. प्लास्टिकच्या पूर्णपणे बंद पिशव्यांमध्ये ठेवणे टाळावे, कारण त्यात ओलावा अडकून राहतो आणि खराब होण्याचा धोका वाढतो.
फळे किंवा भाज्या खराब होण्यास सुरुवात झाली की त्यात काही स्पष्ट बदल दिसतात. सर्वात आधी त्यातून विचित्र किंवा दुर्गंधी यायला लागते. त्यानंतर त्यांच्या पृष्ठभागावर बुरशी दिसू लागते किंवा रंग बदलतो. काही वेळा फळे खूप मऊ पडतात किंवा त्यातून पाणी सुटायला लागते. पालेभाज्या मुरगळतात, चिकट किंवा सडल्यासारख्या वाटू लागतात. ही सर्व लक्षणे दिसल्यास ती फळे किंवा भाज्या खाणे टाळावे, कारण त्यातून अन्नविषबाधा (फूड पॉयझनिंग) किंवा पोटाचे विकार होऊ शकतात. त्यामुळे अशा वस्तू लगेच वेगळ्या करून टाकणेच योग्य आहे. पावसाळ्यात फळे-भाज्या दीर्घकाळ ताज्या ठेवण्यासाठी काही सवयी अंगीकारणे खूप उपयुक्त ठरते. सर्वप्रथम, नेहमी ताज्या आणि आवश्यक तेवढ्याच प्रमाणात वस्तू खरेदी कराव्यात, जेणेकरून जास्त साठा होऊन खराब होण्याची शक्यता कमी राहील. दुसरे म्हणजे, फ्रिज नियमितपणे स्वच्छ ठेवावा, कारण अस्वच्छ फ्रिजमध्ये जिवाणू वेगाने वाढतात. तिसरे म्हणजे, फळे आणि भाज्या योग्य प्रकारे वेगळ्या साठवाव्यात आणि त्यांची वेळोवेळी तपासणी करावी. चौथे म्हणजे, पालेभाज्या वापरण्यापूर्वीच धुवाव्यात, साठवताना कोरडे ठेवावे. या सर्व सवयी अंगीकारल्यास पावसाळ्यातही फळे-भाज्या जास्त काळ ताज्या राहू शकतात आणि आरोग्य सुरक्षित राहते.
